Višegodišnjom saradnjom Instituta za geografiju Prirodno-matematičkog fakulteta u Novom Sadu sa Samoupravnom interesnom zajednicom za naučni rad SAP Vojvodine ostvaruje se izrada geografskih monografija vojvođanskih opština. Na ovom veoma značajnom poslu radi tim geografa — naučnih radnika iz Vojvodine. U svakoj od studija daje se prikaz prirodnih karakteristika i privrede određene opštine. Geografska monografija Novog Bečeja predstavlja skroman doprinos ovoj seriji naučnih radova, koja će, po završetku celog projekta, odnosno posle obrade svih opština u našoj Pokrajini, imati višestruk značaj.

Opština Novi Bečej nalazi se u severozapadnom delu Banata i severoistočnom delu Socijalističke Autonomne Pokrajine Vojvodine. Čine je četiri naselja: Novi Bečej, Kumane, Novo Miloševo i Bočar. Središte opštine je u Novom Bečeju.

Kompleksna geografska monografija svake subregije u Vojvodini sadrži prirodno-geografske i društveno-geografske karakteristike određenog prostora. Da bi se što bolje sagledao nastanak i privredni razvoj opštine Novi Bečej, neophodno je najpre upoznati fizičko-geografska obeležja ove vojvođanske regionalne jedinice, koja na određeni način predstavljaju prirodne uslove ekonomskog razvoja.

Reljef novobečejske subregije odlikuje se svim elementima zajedničkim za reljef severnog Banata i većeg dela Vojvodine. U morfološkom pogledu, teritoriju opštine čini nizija, sa apsolutnom visinom od 86 do 76 metara. Nizija je blago nagnuta ka zapadu, odnosno ka koritu Tise, i ka jugu, u pravcu oticanja Tise. Na celokupnom prostoru zapažaju se veoma neujednačeni visinski parametri reljefa.

U geološkom i petrografskom pogledu novobečejska subregija je veoma interesantna. Već smo istakli da je lesna terasa u osnovi sastavljena od suvozemnog — tipskog, pretaloženog i barskog lesa. Upoznavajući detaljnije ovu geomorfološku celinu, naglasili smo da je materijal lesne terase nagomilavan i na suvom i na vlažnom močvarnom zemljištu, pa je stoga suvozemna i močvarna fauna pomešana u subaerskom, fluvijalnom i barskom materijalu.

Novobečejska subregija, kao deo šire vojvođanske regije, nalazi se u oblasti umerene kontinentalne klime. Beznačajni raspon geografske širine između najsevernije i najjužnije tačke u Vojvodini od 2°, i visinska ujednačenost terena uslovili su minimalne mikroklimatske razlike pojedinih subregija.

Novobečejska subregija ima slične hidrografske osobine kao i ostale opštine u dolini Tise. Hidrografiju ovog kraja čine površinske i podzemne vode. Površinsku hidrografiju čine: Tisa, deo Kanala Dunav—Tisa—Dunav i nekoliko većih bara i jezera. S obzirom na relativno visok nivo podzemnih voda u većem delu hatara novobečejske opštine, u ovom radu one će biti posebno obrađene.

Biljni svet novobečejske subregije ima osnovne karakteristike stepske panonske vegetacije, sa posebnim obeležjima vegetacije banatskog Potisja. Prirodna vegetacija u najvećem delu ovog kraja zamenjena je kulturnim biljem. Preko 90% površina stare prirodne stepske vegetacije preorano je i pretvoreno u obradivo zemljište.

Na teritoriji novobečejske subregije zastupljeni su svi tipovi i podtipovi zemljišta karakteristični za banatski deo Potisja. Stoga se na terenu zapaža velika šarolikost tla, raznovrsnost i neujednačenost, kao i izrazito međusobno mešanje pojedinih tipova zemljišta. Sve to upućuje na zaključak da su na formiranje površinskog tla ove subregije, pored opštih i spoljnih, bitan uticaj imali i lokalni faktori.

Na osnovu detaljnih i višegodišnjih arheoloških istraživanja, utvrđeno je da je Banat, kao i cela Panonska nizija, bio naseljen još u preistorijskom dobu. Na teritoriju Banata tokom istorijskih razdoblja naseljavali su se mnogi narodi.

Posle kraćeg istorijskog pregleda prvih naseljavanja i porekla stanovništva, upoznaćemo kretanje stanovnika od druge polovine XIX veka do 1981. godine. S obzirom da kretanje stanovništva novobečejske subregije karakterišu specifična obeležja, uporedo ćemo izložiti i analizirati podatke o kvantitativnom kretanju stanovništva dveju susednih opština, uže i šire teritorije.

Na prirodni priraštaj stanovništva, pored ostalih faktora, utiču dve osnovne komponente: natalitet (ili rađanje) i mortalitet (ili umiranje). Razlika ovih dveju komponenata čini prirodni priraštaj stanovništva na određenom prostoru.

Prirodni razvoj stanovništva novobečejske subregije, posmatran i analiziran u dužem vremenskom razdoblju, ispoljava razlioite promene. Pre drugog svetskog rata, sva naselja sadašnje opštine karakterisao je pozitivni prirodni priraštaj. U svakoj godini bilo je više rođenih nego umrlih lica. Prirodna reprodukcija stanovništva ostvarivana je na celoj teritoriji sadašnje subregije.

Zbog nedovršene obrade podataka popisa stanovništva iz 1981. godine, detaljnija analiza polne i starosne strukture stanovništva opštine Novi Bečej može se vršiti samo na osnovu rezultata ranijih popisnih godina.

Prema popisu stanovništva iz 1961. godine, od ukupno 33.507 stanovnika, na teritoriji opštine bilo je 16.965 ili 50,60% ženskog stanovništva.

Etnička struktura stanovništva na teritoriji opštine veoma je šarolika. Na ovom području već dugo živi više od 12 naroda i narodnosti. U kratkom istorijskom osvrtu na period naseljavanja, naglasili smo da su Srbi bili prvi doseljenici koji su na ovom tlu ostali do danas. Nakon njih, u nekoliko navrata, naseljavaju se Mađari, a potom Nemci i ostali narodi. Veća nacionalna šarolikost javlja se tek posle Drugog svetskog rata.

Obrazovna struktura stanovništva ima dve značajne komponente: pismenost i školsku spremu stanovnika. Broj pismenih i nepismenih lica utvrđuje se za stanovnike od 10 i više godina starosti, koji su u odnosu na svoje godine mogli da se opismene. Prema podacima iz popisa stanovništva 1961. godine, u opštini Novi Bečej bilo je ukupno 3.316 nepismenih stanovnika, a 1971. godine ovaj broj je smanjen na 2.996. Iako podaci iz popisa stanovništva za 1981. godinu još nisu kompleksno obrađeni, ima indikacija da je broj nepismenih u novobečejskoj opštini u proteklom desetogodišnjem periodu još više smanjen.

Stanovništvo se, u odnosu na aktivnost, deli u tri osnovne grupe. Prvu grupu čine aktivna lica, drugu — lica sa ličnim prihodima, a treću — izdržavana lica. Aktivno stanovništvo čine lica koja rade u različitim privrednim i neprivrednim delatnostima i na taj način ostvaruju prihode za život. Lica sa ličnim prihodima čine penzioneri, lica pod starateljstvom itd.

U desetogodišnjem periodu, od popisa stanovništva 1971. do 1981, broj đomaćinstava porastao je sa 10.020 na 10.280, ili za 2,59%. Ako se analiziraju podaci od 1953. godine, stalni blagi porast broja domaćinstava uočava se sve do poslednjeg popisa. Međutim, ovaj porast nije rezultat povećanja ukupnog broja stanovnika, niti pak izrazitijeg imigriranja novih porodica.

U nedostatku obrađenih i objavljenih podataka Pokrajinskog zavoda za statistiku SAP Vojvodine iz popisa stanovništva 1981. godine, migraciona obeležja stanovništva opštine Novi Bečej analiziraćemo na osnovu podataka iz 1971. godine. Prema migracionim obeležjima, celokupno stanovništvo opštine može se podeliti u dve grupe.

Razvoj privrede u novobečejskoj subregiji karakterišu dva razdoblja. Pre drugog svetskog rata privredna aktivnost na području opštine bila je veoma jednolična. Sve se, skoro isključivo, svodilo na poljoprivrednu proizvodnju. Prve osnove industrijske proizvodnje predstavljala je proizvodnja cigle i crepa, i — u oblasti prehrambene industrije — proizvodnje brašna i mlečnih proizvoda.

Među vodećim granama privrede, poljoprivreda i industrija zauzimaju prva dva mesta. Poljoprivreda kao privredna grana ima višestruki značaj. Kao proizvođač hrane i sirovina za industriju, ona ima vitalne funkcije u privredi opštine. Za razvoj ove privredne delatnosti postoje veoma povoljni prirodno-ekonomski uslovi.

Na osnovu zastupljenosti pojedinih grupa ratarskih kultura, može se upoznati ranija i sadašnja struktura proizvodnje i odrediti proizvodna orijentacija u narednom periodu. S ciljem da se potpunije sagleda struktura ratarske proizvodnje na teritoriji opštine i uoče bitnije promene u njoj, treba analizirati podatke od 1965. do 1970. i od 1975. do 1980. godine.

Blago zatalasano zemljište, rastresito tle i odgovarajuće klimatske prilike u pojedinim delovima novobečejske subregije, pružaju pogodne prirodne preduslove za razvoj voćarstva i vinogradarstva. I pored toga, ove dve podgrane privrede još ni približno nisu ostvarile mogući razvoj.

Savremena poljoprivredna proizvodnja, zasnovana na naučnim osnovama, objedinjuje biljnu i stočnu proizvodnju, tako da se ostvaruje racionalnije korišćenje obradivih površina i potpunije finalisanje biljne proizvodnje. Stoga je, posle ratarstva, stočarstvo najznačajnija grana poljoprivređe. Vodeće grane su govedarstvo i svinjarstvo, pa se njima i posvećuje najviše pažnje.

U novobečejskoj privredi, šumarstvo kao privredna grana nema poseban značaj. Površine pod šumom kreću se oko 1.100 ha, što čini svega oko 1,7% ukupne teritorije opštine. Šumske površine nalaze se sa obe strane Tise, u uskim pojasevima pored reke, i mestimično, na vodoplavnim terenima u unutrašnjosti hatara novobečejske opštine. Površine pod brzorastućom topolom svake godine se povećavaju, što će bitno uticati na intenziviranje šumarstva i njegovu veću zastupljenost među ostalim granama privrede.

Među privrednim granama novobečejske subregije, industrija pripada grupi mlađih. Prvi začeci industrije javljaju se krajem XIX i početkom XX veka. Preteče današnje raznovrsne industrije bili su prvi parni mlinovi i fabrika za proizvodnju cigle i crepa. Posle drugog svetskog rata, uporedo sa razvojem raznovrsnije i intenzivnije poljoprivrede, industrije postepeno dobija sve značajnije mesto u privredi opštine. Od 1960. godine započinje brži razvoj industrije, i novobečejska subregija se iz tipično agrarnog razvija u agrarno-industrijsko područje severnog Banata.

U okviru industrijskog razvoja u novobečejskoj subregiji, najveći uspon ostvarila je Industrija građevinske keramike »Polet« u Novom Bečeju.

U kratkom istorijatu nastanka i razvoja ove industrije značajno je istaći da se njeni prvi začeci javljaju početkom XX veka. Na bazi veoma kvalitetne gline i jeftine radne snage, meštanin Vagner Ištvan je 1907. godine na ovom mestu izgradio fabriku cigle i crepa. Sa svega 30 sezonskih radnika, uglavnom bez kvalifikacija, i primitivnim načinom rada, u početku je ostvarivana veoma skromna proizvodnja cigle i crepa.

Najmlađu granu industrije na teritoriji opštine čini hemijska industrija. Za sada jedinu radnu organizaciju u ovoj oblasti predstavlja »Biser« Kumane. Sa veoma skromnim kapacitetima i uslovima za rad, ova fabrika posluje od 1980. godine. Osnovni proizvodi fabrike su sredstva za pranje i čišćenje, u prahu, tečnosti, u obliku paste, i čvrsti deterdženti. Ukupan asortiman ovakvih proizvoda obuhvata 11 jedinica.

Sa dve decenije postojanja, ova grana industrije pripada grupi starijih privrednih grana u novobečejskoj subregiji. Zastupljena je sa dve privredne organizacije:

1. Osnovna organizacija udruženog rada »Tisa« — Novi Bečej,

2. Industrija trikotaže »Mladost« — Novi Bečej.

Preduzeće za izradu obuće »Pobeda« — Novi Bečej datira iz 1947. godine, kada su ovu radnu organizaciju, kao zanatsku zadrugu, osnovale zanatlije u Novom Bečeju. U početku je u ovoj zadruzi radilo oko 35 različitih zanatlija. To su bili pretežno obućari, papučari i opančari. Posle sedam godina rada, ova zanatska zadruga je rasformirana, a odmah zatim osnovano je novo preduzeće za izradu obuće, pod nazivom »Pobeda« Novi Bečej (u daljem tekstu »Pobeda«). U početku, preduzeće je imalo svega 13 radnika. Radnu snagu su činile zanatlije, nekoliko polukvalifikovanih radnika i učenika u privredi. Posle novih šest godina rada »Pobedi« se pripaja kolektiv zanatske zadruge »Banat«, sa svim osnovnim sredstvima i 12 zaposlenih radnika. Tako »Pobeda« dobija konačnu fizionomiju radne organizacije, sa preko 25 zaposlenih radnika i najpotrebnijim osnovnim sredstvima.

U okviru prehrambene industrije novobečejske subregije rade tri privredne organizacije:

1. Mlin »Vojvodina« Novi Bečej,

2. Mlin »Oslobođenje« Novo Miloševo, i

3. »Mlekoprodukt« Novi Bečej.

Grafičku industriju u novobečejskoj subregiji čini samo jedna radna organizacija, pod nazivom Grafičko preduzeće »1. maj« Novi Bečej. Njen nastanak datira iz 1898. godine, kad je nekadašnji novobečejski knjižar Giga Jovanović, pored knjižare, osnovao i malu štampariju.

Po veličini i broju stanovnika, Bočar je najmanje naselje u novobečejskoj opštini. Izgrađeno je na ivici lesne terase, kao i većina banatskih naselja. Nalazi se u severnom delu Banata, severoistočno od Novog Bečeja. Od sedišta opštine Bočar je udaljen 25 km. Severoistočno od ovog naselja, na udaljenosti od 20 km, nalazi se najrazvijeniji privredni centar severnog Banata — Kikinda. U severozapadnom pravcu, na udaljenosti od 27 km, nalazi se drugi privredni centar Banata — Čoka. Među seoskim naseljima, najbliži Bočaru su, u jugoistočnom pravcu, na svega 5 km udaljenosti, Novo Miloševo, severno od Bočara je 8 km udaljen i Iđoš, a severozapadno, na 12 km udaljenosti je Padej.

U jugoistočnom delu novobečejske subregije nalazi se Kumane. Ovo naselje je najbliže središtu opštine — od Novog Bečeja je udaljeno svega 12 km. Izgrađeno je na obalskoj gredici — akumulativnom uzvišenju, koje je za sobom ostavila Tisa. Usled veoma niskog i vodoplavnog zemljišta i neregulisanog toka Tise, Kumane je u prošlosti nekoliko puta menjalo lokaciju. Poslednji put, 1801. godine, izgrađeno je novo naselje na mestu gde se i sada nalazi.

Severoistočno od Novog Bečeja, na udaljenosti od 18 km, nalazi se Novo Miloševo. Ovo selo je po veličini. i broju stanovnika drugo naselje u opštini. Izgrađeno je na lesnoj terasi, koja je blago nagnuta ka zapadu, prema aluvijalnoj ravni Tise.