Krajem IX veka, tačnije – 895. godine, u područje srednjeg toka Dunava i Tise prodiru Mađari, gde zatiču brojna južnoslovenska plemena.
U početku organizatori i učesnici pljačkaških pohoda, postepeno prelaze na sedelački način života i primaju dosta navika i običaja starosedelačkog, južnoslovenskog stanovništva.
Tako, između ostalog, od Južnih Slovena naučili su se zamljoradnji i primili od njih i uveli u svoj jezik veliki broj reči i pojmova vezanih za zemljoradnju i sedelački način života. S druge strane, Južni Sloveni su od Mađara primili dosta reči i pojmova vezanih za stočarstvo.
Dolazak Mađara u pomenute krajeve konačno je prekinuo teritorijalnu vezu koja je do tada postojala između Južnih i Zapadnih Slovena.
Doseljavanje Mađara u naše uže područje pada tek u kasni srednji vek, iako se cela današnja Vojvodina nalazila u sastavu Ugarske (kasnije – Austrougarske) sve do 1918. godine, sa malim prekidima od početka XVI do početka XVIII veka, kada su u našim krajevima vladali Turci.
Iz ovog vremenskog razdoblja nađeno je dosta arheološkog materijala, i to pretežno u grobovima.
Proučavajući nađene i otkrivene grobove iz ovog perioda, odnosno iz doba Velike seobe naroda i slovensko-avarske i mađarske epohe, čuveni češki istoričar i arheolog Lubor Niderle utvrdio je:
- da su Sloveni uopšte, pa, prema tome, i Južni Sloveni sahranjivali svoje pokojnike ušoreno sa živinom, i to tako da su noge pokojnika okrenute prema istoku, a glava prema zapadu, odnosno da lice pokojnika bude okrenuto suncu koje se rađa; međutim, pošto sunce u razna godišnja doba izlazi i zalazi na raznim tačkama horizonta, ni na jednom groblju nije istovetan položaj pojedinih grobova, već postoje veća ili manja odstupanja od osnovnog položaja, a što je zavisilo od tačke izlaska sunca u vreme sahrane pokojnika;
- avari su sahranjivali svoje pokojnike sa celim konjem i ostalom opremom, a u pogledu rasporeda grobova nije postojao nikakav utvrđen red;
- Mađari (mongoloidni i altajski tip) su sahranjivali svoje pokojnike sa konjskom glavom i kopitama i ispunjenom utrobom pokojnika, a sami grobovi su međusobno bili postavljeni u vidu kruga;
- grobnice su bile različito pripremljene: neke su bile obložene kamenom, neke drvetom, u nekima je telo pokojnika bilo položeno prethodno u čun, a kod nekih je telo pokojnika jednostavno položeno u zemlju bez ikakve zaštite i prethodne pripreme; ova raznovrsnost u pripremanju grobnica objašnjava se različitim društvenim položajem koji su pojedini pokojnici zauzimali za života.
Nešto o spomenicima srednjeg veka
Na levoj obali Tise, nešto uzvodno od sadašnje skele, na mestu „Gradište“, nalaze se ostaci Novobečejske tvrđave, čiji počeci padaju u II vek naše ere, u vreme rimskog imperijatora Hadrijana, kojem je pala u deo neslavna uloga da bude prvi rimski car sa kojim počinje nova faza u životu Rimske Imperije – odbrana državnih granica od sve veće najezde varvara – naroda koji su živeli van granica ogromne države.
Kao srednjovekovno utvrđenje pod nazivom Castellanum de Beche, Novobečejska tvrđava pominje se 1342. godine, a verovatno konačno oblikovana između 1300-1320. godine.
Sasvim pouzdano je utvrđeno da je prvobitna tvrđava bila na današnjem ostrvu – koje je i tada postojalo – i da je bila veštački vezana za obalu.
Najpotpuniji podaci o Novobečejskoj tvrđavi potiču s kraja XVII veka – upravo iz vremena pre nego što će biti konačno porušena.
Tvrđava je bila sagrađena u obliku nepravilnog četvorougla. Na svakom uglu nalazila se po jedna kula, i sve su bile iste veličine, a u sredini utvrđenja nalazila se još jedna kula, koja je bila veća od ostalih – bila je visoka 9,5 hvati; spoljni zidovi bili su visoki 5,5 -6,5 hvati, a unutrašnji su bili nešto niži.
Ceo grad-utvrđenje opkoljavao je rov širine 15 hvati, a dubine 1,5 hvat (možda negde nešto plići) i stalno je bio ispunjen vodom. Utvrđenje je sa obalom bilo povezano nasipom zaštićenim kočevima od drveta (palisadama i, verovatno, pokretnim mostom).
Prema svom geografskom položaju Novobečejska tvrđava imala je veoma veliki vojno-strategijski značaj. Upravo, kako se i navodi u jednom starom zapisu, ona je i bila podignuta “radi obezbeđenja poseda i, naročito, unosnog prevoza”.
Za celo vreme svoga postojanja, kroz ceo srednji vek, utvrđenje je, po načelu vrhovnog prava svojine, bilo vlasništvo ugarskog kralja, odnosno austrijskog cara, ali je to pravo, vremenom, prenešeno na pojedine plemiće.
Početkom XV veka Novobečejsku tvrđavu je, kao nasledno dobro, dobio srpski despot Stevan Lazarević, sin kneze Lazara i kneginje Milice. Dok se nalazila u njegovom posedu, Stevan je izvršio njeno dograđivanje i delimičnu rekonstrukciju, prilagođavajući njenu ulogu tadašnjim potrebama i stanju razvoja ofanzivnog i defanzivnog oružja, a posebno onog koje je bilo namenjeno opsađivanju i odbrani gradova. Nisu sačuvani podaci o obimu i vrsti radova koje je izveo despot Stevan.
Posle smrti Stevana Lazarevića, Novobečejsku tvrđavu dobija u posed, kao svoje dobro, njegov sestrić, srpski despot Đurađ Branković Smederevac.
Komentari