Nekoliko zrnaca iz istorije sela Kumana – protojerej Stevan A. Mirković

Kako je došlo do ove knjižice

Kada je moj članak pod naslovom „Kumane“ izašao u Jugoslovenskom dnevniku 2. avgusta 1931. godine (broj 202), moji parohijani su ga oduševljeno prihvatili. Čitali su ga po skupovima i na ćoškovima pred slušaocima, te se javila želja da se isti odštampa u vidu knjižice i unese među narod, u moju parohiju.

Odazivajući se toj želji, a imajući u vidu da već više od 50 godina obilazim domove svojih parohijana sa osvećenom vodom, da sam ih tokom pola veka na hiljade krstio, venčao i sahranio, odlučio sam da im izađem u susret i dam ovu knjižicu. Neka im posluži da bar nešto saznaju iz istorije našeg sela. Znam da ovo delo neće izdržati strogu naučnu kritiku, jer nije pisano naučno, već jednostavno – kao nekoliko „zrnaca“ iz istorije sela, namenjenih pre svega mojim parohijanima.

Kumane, na dan prepodobne matere Paraskeve, 1931.
Stevan A. Mirković, paroh kumanski

Kumane

Kumane je jedno od deset sela nekadašnjeg Velikokikindskog dištrikta. Prema popisu iz 1931. godine imalo je 5.757 stanovnika i 1.361 domaćinstvo, dok je u opisu Temišvarske eparhije iz 1758. godine zabeleženo 142 doma. Osim nekoliko porodica Mađara (oko 120 duša), dve porodice Nemaca i dve porodice Jevreja, ostalo stanovništvo čine Srbi.

Selo je uredno i čisto, naročito njegov centralni deo, gde se nalaze opštinski i parohijski dom, beležnička stanica i školske zgrade, kao i više lepih privatnih kuća. Ispred parohijskog doma i opštinske kuće nalazi se prostran prostor koji bi se mogao pretvoriti u park — na ponos sela i prijatan utisak svakom prolazniku.

U središtu sela podignut je kameni krst od sivog mermera 1889. godine, zaslugom tadašnjeg opštinskog beležnika Stevana Sekulića i njegovog zeta, kapelana Stevana Mirkovića, uz priloge meštana i crkveno-opštinski novac.

Istorijski zapisi

Najstariji pismeni trag o selu nalazi se u protokolu krštenih iz 1757. godine, gde se pominje naziv „šanac Kuman“. U opisu Temišvarske eparhije iz 1758. godine selo se navodi kao „šanac Kumani“. Današnji naziv Kumane ustaljen je u narodu.

Godine 1717. pripadalo je Velikobečkerečkom okrugu i brojalo 13 kuća. Godine 1752. u selo su se doselili srpski graničari sa Tisa–Moriške granice i tada je postalo sedište satnije. Među oficirima su bili kapetan-lajtnant Marko Milosavljević, hadnađ Jovan Nosić i stražmešter Zarija Plačković. Od 1774. godine Kumane je priključeno Velikokikindskom distriktu, u kojem je ostalo do njegovog ukidanja 1876. godine.

Selo je premešteno na sadašnju lokaciju 1810–1812. godine, sa stare lokacije uz reku Tisu. Iz te starije crkve sačuvan je pomenuti protokol iz 1757. godine. Mesto gde je bila crkva kasnije je obeleženo velikim drvenim krstom, koji je, nažalost, vremenom propao.

Crkva i sveštenstvo

Sadašnja crkva, hram svetih Arhangela Mihaila i Gavrila, zidana je 1822–1832. godine, a ikonostas je dovršen 1854. Rezbarijski rad izveo je Janić iz Arada, a slike naslikao akademski slikar Nikola Aleksić. Tokom Prvog svetskog rata zvona su oduzeta za ratne potrebe, a nova su nabavljena i osvećena 1923. godine, livena u zvonolivnici Pavla Pantelića u Zemunu. Novi toranjski sat postavljen je 1926. godine.

Crkva je obnovljena 1913. godine, a slike je restaurirao Stevan Aleksić, unuk slikara Nikole Aleksića. Obnovu je osvetio arhimandrit Isak Došen uz prisustvo više sveštenika.

Sveštenici koji su služili u Kumanu (1757–1931):

1. Vasilije Marković (1757–1763)
2. Jovan Veselinović (1757–1781)
3. Stefan Marinković (1758–1779)
4. Stefan Sekulić (1767–1814)
5. Mojsije Jančić (1787–1790)
6. Jovan Nikolić (1779–1780)
7. Stefan Veselinović (1791–1821)
8. Vasilije Nikolić (1814)
9. Atanasije Veselinović (1821–1855)
10. Jeftimije Sekulić (1852–1891)
11. Matej Predragović (1854–1891)
12. Aleksandar Sekulić (1859–1877)
13. Petar Predragović (1859–1904)
14. Stevan Mirković (1881–1934)
15. Sava Stankov (1905–1915)
16. Stevan Sekulić (1917–1931)

Poznate ličnosti i zanimljivosti

Kumane je poznato po akademskom slikaru Teodoru Češljaru, čije delo — plaštanica od crvene svile — i danas čuva crkva. Takođe, selo je dalo poznatog svirca Jašu Nemeševa, slepog violinistu koji je svirao u Novom Sadu pre 1848. godine, kao i znamenitog glumca Lazu Telečkog, muzičara i književnika Jovana Borjanovića, te lekare dr Milana Doroslovca i dr Zorana Miletića.

O autoru

Stevan A. Mirković (protojerej-stavrofor)
Službovao je u Kumanu od 1881. do 1934. godine. Autor je prve knjige o selu Kumane – „Selo Kumane: Nekoliko zrnaca iz istorije sela Kumana“ (1931).

Kumanačka pravoslavna crkva

Crkva Svetih Arhangela Mihaila i Gavrila, 1891.