Podaci iz matičnih knjiga osnovnih škola u Novom Bečeju i Vranjevu poslužiće nam kao pokazatelji demografskih kretanja jevrejske zajednice u našem gradu. Radi preglednosti, svoje posmatranje i izlaganje podelićemo na tri perioda:
- Period poslednje dekade XIX veka (1888–1898)
- Period prve dve decenije XX veka (1901–1920)
- Period poslednje dve decenije (1921–1941)
Period 1888–1898
Iz matičnih knjiga za period od 1888. do 1898. godine mogu se zapaziti osnovne karakteristike završnog formiranja jevrejske zajednice, koja se u to vreme stabilizovala. Broj učenika osnovnih škola u poslednjoj dekadi XIX veka kretao se od 31 do 53. Rekordna godina po broju učenika jevrejske narodnosti bila je 1889/90, kada je u svim razredima osnovne škole bilo 53 učenika, što je činilo 8,5% od ukupnog broja osnovaca u Novom Bečeju.
Te školske godine u prvom i drugom razredu bilo je upisano po 14 učenika Jevreja. Od njih 28, petnaestoro je rođeno u Novom Bečeju, dok je trinaestoro doselilo sa strane. Od ukupnog broja od 53 učenika svih razreda osnovne škole jevrejske narodnosti, 27 se rodilo u Novom Bečeju, a 26 je doselilo iz drugih mesta.
Uočava se da su dve porodice imale po četvoro dece u školi, dok su četiri porodice imale po troje dece. Od ukupno 29 porodica, dvanaest ih je imalo po jedno dete, dok je jedanaest porodica imalo po dvoje dece u školi. Ovaj trend pokazuje postepeno smanjenje broja porodica sa mnogo dece.
Prosečan broj đaka po jednoj porodici u ovom periodu iznosio je 1,43, dok je u posebno plodnoj 1889/90. godini bio 1,83.
Zanimanja roditelja
Većina porodica u ovom periodu živela je od trgovine. Trgovci raznih vrsta, trgovački putnici i cenzari činili su više od 56% zanimanja roditelja učenika. Zanatlije su činile oko 12%, a gostioničari 6,5%. Samostalni oblici privređivanja činili su tri četvrtine svih zanimanja roditelja. Ostatak su činili činovnici, knjigovođe, iznajmljivači kola za prevoz, osoblje Senćanske parne pilane, učitelj, kantor, rabin i advokat. Među svim zanimanjima evidentirani su i jedan nadničar i jedan sluga.
Roditelji jevrejske dece uglavnom su se opredeljivali za samostalna zanimanja, verovatno zbog nemogućnosti zapošljavanja u državnoj službi.
Migracije
U ovom periodu doseljene porodice činile su oko 40% svih porodica sa školskom decom. Najmanje doseljenih bilo je školske 1896/97. godine (27%) i 1897/98. godine (29%). Učenici su dolazili iz 12 naselja Banata, 9 naselja Bačke i 17 naselja šire regije Mađarske. Najviše ih je došlo iz Beodre, Padeja, Sente, Torže, Segedina i Budimpešte.
Broj odseljenih porodica u ovom periodu iznosio je 45, dok je u periodu 1900–1918. taj broj porastao na 71 porodicu, a od 1919. do 1940. bilo je 43 odseljenih porodica. Ovi podaci potvrđuju značajnu migraciju jevrejskog stanovništva u Novom Bečeju.
Period 1901–1920
U ovom periodu dolazi do značajnog opadanja broja učenika jevrejske narodnosti. Dok je u poslednjoj deceniji XIX veka prosek bio 40,8 učenika po školskoj godini, u ovom periodu taj broj opada na 17,5.
Porodice sa više od dvoje dece u školi postale su retkost. Prosečan broj dece po porodici kretao se između 1,15 i 1,41. Broj porodica sa školskom decom smanjen je sa ranijih 21–31 na 12–14 porodica po školskoj godini.
U strukturi zanimanja primećuje se rast broja intelektualnih profesija – činovnika, knjigovođa, lekara i advokata, koji sada čine 12% ukupnog broja zanimanja. Ipak, trgovina, ugostiteljstvo i zanati i dalje dominiraju.
Migracije su se nastavile, a broj porodica koje su imale decu rođenu u Novom Bečeju varirao je između 46% i 75%.
Period 1921–1941
U poslednje dve decenije broj učenika jevrejske narodnosti nastavio je da opada. U školskoj 1921/22. godini zabeleženo je najviše 14 učenika, dok je uoči Drugog svetskog rata taj broj pao na svega 3–4 učenika godišnje.
Ukupan broj dece koja su prošla kroz osnovnu školu između 1921. i 1941. godine bio je 50, što je manje nego u jednoj školskoj godini 1889/90, kada ih je bilo 53.
Prosečan broj učenika po školskoj godini:
- 1888–1898: 40,8 učenika
- 1901–1920: 17,5 učenika
- 1921–1941: 6,9 učenika
Broj porodica sa školskom decom u ovom periodu iznosio je 29. Četiri porodice imale su po troje dece, jedanaest po dvoje, a petnaest porodica samo jedno dete.
Ovo opadanje broja učenika posledica je opšteg smanjenja broja jevrejskih porodica, ali i antisemitizma, ekonomske krize i ratne psihoze izazvane nacizmom.
Uporedni pregled demografskih pokazatelja
| Period | Novorođeni (godišnji prosek) | Umrli | Venčani | Đaci u školi |
|---|---|---|---|---|
| 1896–1900 | 7,4 | 4 | 2,7 | 40 |
| 1901–1919 | 4,0 | 3,5 | 1,6 | 17,5 |
| 1920–1941 | 1,7 | 2,3 | 1,7 | 6,9 |
Smanjenje broja rođenih uz gotovo isti broj brakova ukazuje na proces demografske stagnacije i pada broja Jevreja u Novom Bečeju.
Prema dostupnim podacima, broj Jevreja u Novom Bečeju dostigao je vrhunac do 1910. godine, kada je iznosio preko 200 osoba. Do 1931. godine, usled ekonomske krize, pao je na 140, da bi se do 1940. povećao na oko 180 zbog okupljanja porodica u očekivanju rata. Nažalost, mnogi od njih dočekali su tragične događaje 1941. godine.
Komentari