O Nikoli Đurkoviću reći ću nešto više iako nije Novobečejac, već je novobečejski zet. Ovo činim, najpre, jer se radi o izuzetno obdarenom i uz to velikom stvaraocu na području muzike i pozorišta, a zatim što smatram da mu u istorije naše kulture nije dato odgovarajuće mesto. Ima dođoše mnogo onih koji nisu nikada dobili odgovarajuće priznanje i nije mi želja da sve takve, niti je to moguće, uzmem u nekakvu ličnu zaštitu i da ih ja promovišem.
Ali u slučaju Đurkovića, osećam svojom obavezom da moje sugrađane upoznam sa njegovim, velikim delom za srpsku kulturu jer je oženjen iz Novog Bečeja gde se i venčao sa Ekaterinom Petrović u pravoslavnoj crkvi 19. januara 1853. godine i što mu se ćerka, posle smrti roditelja nastanila u Novom Bečeju. Njegova ćerka Irena je sve do svoje smrti 1937. godine učila novobečejsku decu klaviru i nemačkom jeziku. O njoj ćete saznati nešto više preko pisama, koje je naša sugrađanka, baba Jana Kiselički, pisala Dr. Mihovilu Tomandlu iz Pančeva, o Ireni i što je od nje slušala o porodici Nikole Đurkovića.
Možda će pojedinci, koji poznaju pozorišnu prošlost, postaviti pitanje pa zašto onda ne osvetlim likove i drugih uglednih novobečejskih zetova iz redova pozorišnih stvaralaca kao što, su: Pera Dobrinović glumac, Dimitrije Ružić, glumac, Dimitrije Kolarović i Aksentije Maksimović (sva četvorica zetovi pop Luke Popovića iz Vranjeva)? Pored iznetih razloga za što prikazujem ličnost Đurkovića, u ovom slučaju smatram da su oni svaki na svoj način dobili odgovarajuće priznanje i mesto koje im pripada u kulturnoj prošlosti Srba.
Pre nego što upoznam čitaoce sa likom i delom Nikole Đurkovića izneću kako je došlo do braka između njega i naše zemljakinje Eketarine Petrović. Ona se 1844. u proleće nalazila u gostima kod svojih rođaka u Pančevu, u vreme kada je Nikola osnivao diletantsku pozorišnu družinu. To je bilo pokret koji je uzburkao čitavu tamošnju srpsku omladinu, pa mimo tog događaja nije mogla ostati ni gošća iz Novog Bečeja. Ona je pristupila pozorišnoj družini i već 19. arpila 1844. učestvuje „u petom predstavljanju dobrovoljnog društva" u komadu „Svetislav i Mileva" od Jovana Sterija Popovića u ulozi Danice, a Nikola je bio reditelj i nosilac glavne uloge u tom komadu - tatarskog cara Tamerlana.
Prošlo je prilično vremena, čitavih devet godina, od ovog njihovog zajedničkog nastupa u pozorišnom komadu, do venčanja. U braku su bili sve do Nikoline smrti 1875. godine. Izrodili su dvoje dece sina i ćerku. Sin je, ne dugo posle očeve smrti, kao mlad kadet umro u Temišvaru gde mu se i majka preselila i tu ostala do smrti. Posle majčine smrti ćerka Irena je prešla iz Temišvara u Novi Bečej kod tetke Julijane Petrović. U Novom Bečeju je živela sve do smrti 1. juna 1937. godine.
O Nikoli Đurković ima dosta podataka koje je prikupio jedan vrli pregalac iz Pančeva Dr Mihovil Tomandl, koji je napisao monografiju Pančevačkog srpskog crkvenog pevačkog društva i o Pančevačkoj diletanstkoj pozorišnoj družini u svojoj knjizi „Srpsko pozorište u Vojvodini", te bi se moglo reći da su mu se Pančevci odužili, ali on je bio stvaralac čije se zasluge uveliko prevazišle granice Pančeva, te zato smatramo da nije dobio i odgovarajuće mesto u istoriji srpskog pozorišta.
Nikola je rođen u Trstu 12. maja 1812. godine, a umro u Osijeku 25. decembra 1875.godine.
U Enciklopediji Jugoslavije u knjizi br. 3 na str. 213. o Nikoli Đurkoviću Dr. Mihovil Tomandl je dao sledeće podatke:
„Đurković I. Nikola, pozorišni radnik u muzičar (Trst 12.Х. 1812. - Osijek 25.ХП. 1875.) Radio u Beogradu kao horovođa (1840-42) i član poluprofesionalnog pozorišta A. Nikolića i J. S. Popovića koje je igralo na Đumruku (1841-42), bio horovođa Pančevačkog srpskog crkvenog društva do marta 1852, službenik agencije Dunavskog parobrodarskog društva u Mađarskoj i Osijeku, gde je izvršio samoubistvo. Đurković je od članova Pančevačkog srpskog crkvenog društva organizovao Diletantsko pozorišno društvo 1844 i 1847 s kojim je priređivao dramske predstave prvo u Pančevu, pa u Beogradu od maja 1847. do sredine marta 1848. pod pokroviteljstvom Beogradskog čitališta, u sali kod Jelena. Sam je što preveo što preradio s nemačkog i italiajanskog preko 30 komada, od kojih je izdao u Segedinu prerade „Pijanica i Dva oca" od A. Kocebua (1845). Pored crkvenih kompozicija Đurković je dao veći broj svetovnih, koje su mahom harmonizacije narodnih ili tuđih, naročito italijanskih melodija (Ti plaviš zoro zlatna; Oj talasi; Lepa Maca; Hajduci; Zdravice; Pijanice; Viju vetri, viju vali; Konstantine naš dobri i dr.)
Nikola je četrdesetih godina prošlog veka došao u Beograd, a posle dve godine prelazi u Pančevo u tada nacionalnu romantičarsku sredinu gde je našao plodno tlo za svoje mnogostruke stvaralačke spososbnosti.
Odličan pevač, kompozitor, dobar glumac, reditelj, pozorišni organizator i plodan pozorišni prevodilac on je 1841. i 1842. godine učio omladinu u Beogradu, gde je tada živeo, klaviru i notnom pevanju. U Pančevu je kao horovođa upravljao Pančevačkim srpskim crkvenim pevačkim društvom osposobio ga za 11 dana da nastupa u crkvi. Bio je vrstan pevač-tenor peva pored narodnih i crkvenih pesama i operske partije. Priređivao je sa svojim pevačima 1844. i 1845. godine koncerte u Beogradu. Kao kompozitor, komponovao je lepe pesme pančevačkog paroha Vase Živkovića.
„Ovako dinamičan i darovit, Đurković je bio u središtu kulturne delatnosti Punčeva. U suradnji sa rodoljubima Aleksandrom Barićem, Đorđem Tambuiićem i Vasom Živkovićem osnovao je 1844. godine, po odobrenju Gradskog magistrata Pančevačku dobrovoljnu pozorišnu družinu".
Đurković spada među najveće i najsimpatičnije srpske pozorišne entuzijaste u XIX veku i zaslužuje galantnija priznanja nego što ih je do tada uživao piše Đorđe Maletić"
Đurković je preveo ili preradio „posrbio" s nemačkog i verovatno s italijanskog preko trideset komada i to najraznovrsnije tematsko-idejne sadržine, najvećim delom veselih igara, ređe drame. Možda ima i više, ali za sad se zna samo za one izvođene i zabeležene u novinama, na pozorišnim plakataima i arhivskoj građi.„
Najviše je komada preveo između 1841. i 1848. godine. Komponovao je svetovne i crkvene pesme za solo partije, duete, kvartete, oktete i hor. Komponovao je pored ostalog dve liturgije u tri glasa, oko 60 tropara, blizu 40 svetovnih pesama. Dugo su bile omiljene i u narodu pevane njegove kompozicije vrlo prijatnih melodija: „Viju vetri, viju vali" , „Lepa Maca" , „Ti plaviš zoro zlatna," , „Hajduci" , „Ој talasi" , „Zdravica".
On se istakao i kao omiljen pevač-tenor koji je pevao u komadima između činova i na koncertima u Pančevu i u Beogradu. „
Povodom tumačenja Đorđa u komadu „Dva narednika" , recenzent „Novina serbskih" piše da: zaslužuje opštu pohvalu, ne samo zbog veštog prevoda, nego upravo i zbog majstorskog predstavljanja, kojim je dokazao da se sa svojim zadatkom dobro upoznao, da je pravi smisao dela vešto shvatio, da je cilj i delo sočinitelja sasvim pronikao i sebi prisvojio. Premda je i dosad svoje role s punim zadovoljstvom publike predstavljao, pokazao je opet pravu majstoriju ove večeri u svojoj teškoj roli, kao čestoljubiv i pošten činovnik, kao dobrosrdačan i milostiv čovek, kao brižan otac, dobar suprug i veran drug, koji da bi održao svoju reč nije žalio umreti. Recenzent ističu čak i njegovu težnju za psihološkom analizom kada kaže da je Đurković u igri „razne strasti srca i pojave život čovečjeg prilično smatrao i vešto ispitivao. „ "
O Nikoli Đurkoviću, čak i Jovan Đorđević piše da je bio: „izvrstan glumac i radnik oko repertorije", ali ga nije uzeo za svog saradnika pri osnivanju Srpskog narodnog pozorišta, baš zbog tih njegovih kvaliteta od kojih je on pomalo „zazirao".
Komentari