Rokenrol pravac, kao uostalom i pop muzika, vrlo brzo su osvojili svet. Jedna od prvih rokenrol pesama je Čak Berijeva Džoni Bi Gud (engl. Johnny B. Goode). Njega mnogi smatraju rodonačelnikom roka, ali pošto tadašnjoj muzičkoj industriji nije odgovarao kao crnac, u prvi plan je promovisan Elvis Presli, koji je uskoro postao prva rok zvezda ili tzv. "kralj rokenrola". Međutim, nezaustavljiv uspon roka započet je pesmom "Rock Around the Clock" sastava "Bill Haley & Hiš Comets" iz 50-ih godina. Posle Elvisa, kada je već rok ritam zahvatio planetu, javljaju se moćni bendovi kao što su Bitlsi, Rolingstonsi i ostali. U to vreme se rađa rok'n'rol scena i na prostorima bivše Jugoslavije. Prvi bendovi kao što su "Zlatni prsti" ostvarili su velik uspeh, ali sve to postaje značajnije tek pojavom većih muzičkih grupa i kantautora u naredne dve decenije, 60-ih i 70-ih godina.
1960-e: Rokenrol scena u Jugoslaviji se počela formirati tokom '60-ih, a na nju su uticali izvođači klasičnog roka i rokabilija, kao što su Čak Beri, Elvis Presli, Bil Hejli, Karl Perkins, Badi Holi, Riči Valens i dr. Mnogi mladi počeli su svirati tzv. "električnu muziku". Prvi takav muzičar koji se uspeo uzdići do popularnosti bio je Zrenjaninac i beogradski gitarista Mile Lojpur (1930-2005.). Treba pomenuti i Zagrepčanina Karla Metikoša (1940-1991.), koji je, preselivši se u Pariz, ostvario međunarodnu karijeru pod pseudonimom Met Kolins. Snimao je za Filips rekords i imao prilike upoznati legende poput Džeri Li Luisa i Pola Enku. Srpski pevač Đorđe Marjanović (1931.) bio je prva jugoslovenska megazvezda. Početkom 1960-ih dolazi do stvaranja brojnih muzičkih sastava sa repertoarom pop-roka. Mnogi su inspirisani Evropljaninom, tada popularnim Klif Ričardom (1940.), Tom Džonsom ili instrumentalistima tipa Šedouz (osnovanim 1958/59.) Među jugoslovenskim grupama su Uragani iz Rijeke, Bijele strijele, Roboti i Crveni koralji iz Zagreba i Siluete i Elipse iz Beograda. Zatim, tu je i pojava beogradskih Zlatnih dečaka sa Bobom Stefanovićem.
Godine 1963. osnovana su još dva važna beogradska sastava: Samonikli i Crni biseri. Delfini, sa sedištem u Zagrebu, takođe su osnovani iste godine. Nakon britanske muzičke invazije (1963-1967.), mnogi od ovih bendova prešli su na britanski ritam i bluz. U Skoplju je osnovana popularna rokenrol grupa '60-ih, Bis Bez, smatrana "makedonskim Bitlsima". Sarajevska scena je već imala sjajne i nenadmašne Indekse. U kasnijem periodu pojavile su se izvrsne i melodične Pro arte, sa Čobijem na čelu. U banatskim uslovima primat su držale pančevačke grupe i zrenjaninske Omege.
1960-ih se javlja nezaustavljiva Bitlmanija. Mnogi novooformljeni bendovi bili su pod uticajem Bitlsa ili Stonsa, a obe grupe imale su kultni status i veliki broj obožavalaca u Jugoslaviji. Jedan od najvažnijih izvora preko kojeg su se mladi informisani o najnovijim vestima u svetu pop-roka bio je čuveni Radio Luksemburg. Neki britanski muzičari su već u ono vreme "gvozdene zavese" održavali koncerte u Jugoslaviji (npr. Serčersi i Holis), a i jugoslovenski muzičari su svirali po Evropi - pogotovo u susednim zemljama u Italiji i Austriji. Nikola Karaklajić, legendarni šahista i muzički urednik "Veče uz radio" vodio je u to vreme "Zlatne dečake" u Englesku, gde je javilo opšte čuđenje njihove publike "zar je moguće da se u jednoj komunističkoj Jugoslaviji pojavi takva grupa", ne znajući da je u ondašnjoj zemlji delovalo već na hiljade pop-rok grupa raznog kvaliteta i senzibiliteta. Poznato je da je na granici sa Italijom postojalo nekoliko jugoslovensko-italijanskih festivala bit muzike.
Mladi Jugoslavije nisu puno zaostajali za Zapadom, i sami su pokazivali buntovništvo. Momci su puštali kosu, a devojke su nosile miniće. Prvi 'čupavac' sa ovih prostora bio je legendarni pevač Silueta, Zoran Miščević (1945-1995.), koji postaje idol nove generacije. Njegov primer uskoro su sledili i neki drugi muzičari, pa i naše Lire. Krajem '60-ih čupavci su uspeli uveriti komunističke funkcionere da su lojalni socijalizmu. Tako je duga kosa postala društveno prihvatljiva. Mini suknja je postala omiljena među tinejdžerkama, a prve koje su nosile miniće bile su beogradske i zagrebačke srednjoškolke. Iz kolekcija fotografija i jednog filmskog zapisa sa dočeka Nove 1971. vidi se da su se i Kumankinje "oprobale" sa novom modom "tvigi" pokreta. Sredinom 1960-ih, neki bendovi, poput pančevskih Džentlmena, zagrebačkih Robota i reformiranih Silueta, bili su pod uticajem ritma i bluza, dok su drugi bili više orijentisani na pop muziku. Najpopularniji strani bendovi bili su engleski Manfred Man (1962.), Enimalsi (1963.), Kinksi (1964.) i Hu (1964.), a tu su i američki Brdsi (1964.). Takođe je bio prihvaćen i garažni rok (prozvan i pankom '60-ih). Glavni konkurenti već pomenutih Silueta bile su beogradske Elipse (1962/63.), koje su počele svirati soul muziku.
Ne smeju se zaobići više od četrdeset godina aktivni Indeksi, okupljeni 1962. godine u Sarajevu i uticajni ne samo u Bosni i Hercegovini već i u ostatku zemlje. Jedan od najpoznatijih članova Indeksa, Nišlija Kornelije Kovač (1942.) je oformio legendarnu beogradsku Korni grupu (1968. do 1974.). U njoj je počeo karijeru i Dado topić. I Korni grupa i legendarni kragujevački sastav Smak, sa frontmenom Radomirom Mihajlovićem-Točkom, (osnovani 1971.), negovali su kompleksnu pop-rok muziku. Godine 1966. je, uz odobrenje predsednika Saveza omladine Jugosiavije održana prva beogradska Gitarijada na kojoj pobeđuju Elipse. U Politici mladi su prozivani zbog neprimerenog ponašanja, tako da je nakon Gitarijade održana posebna partijska analiza. Analitičari su zaključili da "rok kao muzika mladih može da bude dobar način da ih se privuče socijalizmu". Zaključeno je još da nošenje duge kose i mini suknje ne predstavlja ideološki problem, već je reč o generacijskom jazu.
Festivali: Širom SFR Jugoslavije osnivani su mnogi festivali pop-rok muzike, uključujući Splitski i Opatijski festival, Beogradsko proleće, Skopski festival, Vaš šlager sezone u Sarajevu, a kasnije i Makfest u makedonskom Štipu. Pop muzika koja se svirala na ovim festivalima može se uporediti sa starijim Evrosongovima, žanrom nemačkih šlagera, ili kao italijanskim Festivalom Sanremo, i predstavljala je kategoriju popa čija su ciljna publika bili odrasli. Na njima se negovala visoko kvalitetna pop-rok muzika. Specifični prizvuk dalmatinske pop muzike svirane na festivalima u turističkim delovima jadranske obale, a koja je sadržavala i lokalne folklorne elemente, bio je veoma popularan. Neki od poznatijih izvođača su Velolučanin Oliver Dragojević (1947-2019.) i Tribunjac Mišo Kovač (1941). Jedan od najromantičnijih izvođača je bio Kićo Slabinac sa pesmom "Zbog jedne divne crne žene", koja je i dan danas veoma popularna i jedna od najboljih Ijubavnih pop balada svih vremena.
1970-e: 1970-e su obežili rok žanrovi poput hard, progresivnog, džez roka, art, glam, folk, simfo, bluz i bugi roka. U ovom periodu su osnovani neki od najvećih jugoslovenskih stadionskih rok bendova: Ju grupa (1970.), Smak (1971.), Tajm (1971.), Teška industrija (1974.), Parni valjak (1975.), Leb i sol (1976.), Galija (1977.) i Atomsko sklonište (1977.). Svakako da je vrhunac jugoslovenskog pop- roka odigrala najveća grupa sa ovih prostora - Bijelo dugme, a od pojedinaca - nenadmašni Zdravko Čolić.
Komentari