Borđoš - mala srpska Troja

Srpsko-nemački tim arheologa i stručnjaka različitih profila posetio je Novi Bečej i arheološki lokalitet iz neolita - Borđoš, po treći put

Nakon preliminamih istraživanja u aprilu i iskopavanja u septembru prošle godine, arheolozi Muzeja Vojvodine iz Novog Sada i njihove kolege sa Univerziteta iz Kila, tokom aprila, izvršili su geomagnetnu prospekciju, topografsko snimanje terena i ispitivanje šireg područja oko lokaliteta. Prošle godine dobijeni su lepi nalazi, objašnjava Aleksandar Medović, kustos Muzeja Vojvodine, arheobotaničar i vođa istraživanja, ali, ovogodišnjim rezulatima srpsko-nemački tim je prosto oduševljen. Veliko naselje koje su prošle godine otkrili, ispostavilo se, samo je deo još većeg koje se prostire na oko četrdest hektara, okruženim velikim rovom sa mnogobrojnim kapijama. „Prošle godine smo otkrili podgrađe, pa smo želeli da vidimo dokle ono ide, odnosno dokle se prostiralo celokupno naselje. NaišIi smo na senzaciju. Blago rečeno, radi se o senzaciji, ni mi ni Nemci nismo to očekivali. Naišli smo, mogu slobodno tako reći, na malu Troju, jer ovo više nije naselje regionalnog značaja. Pre svega, zato što je naseIje 4-5 puta veće od onog što smo prvobitno mislili, što je potpuno neviđeno na našim prostorima. Za budućnost Novog Bečeja i ne samo Novog Bečeja, nego i šire, Borđoš će biti velikim crnim slovima upisan u arheologiju Evrope. Treba da budete ponosni na ovih sedam hiljada godina staru tradiciju koju vi danas nastavljate.“

Medović se zahvalio opštini Novi Bečej jer im je, kako kaže, svesrdno pomogla i nada se da će se uspešna saradnja nastaviti. Želja je da se radi ciljano, jer se primenjuje najsavremenija praksa istraživanja. Koriste se moderrne tehnike, pomoću GPS-a, objašnjava Medović, što je budućnost arheologije. Pored geomagnetne prospekcije, ispitano je i celo područje tzv. borđoškog platoa u cilju nalaženja drugih arheoloških lokaliteta i  datiranja perioda kome pripadaju, objašnjava dalje Tijana Stanković-Pešterac, šef Arheološkog odeljenja Muzeja Vojvodine: „Okvirno smo pronašli sedamnaest lokaliteta, ali to ćemo tek utvrditi nakon analize keramičkih ostataka koji se najčešće nalaze na površini zemlje. Kada radimo to što se u arheologiji naziva rekognosciranje, mi pronalazimo na površini zemlje najčešće ostatke, ulomke ili fragmente keramike ili kamenih alatki, vrlo retko su to metalni predmeti, na osnovu čega možemo da procenimo o kom se periodu radi. GPS nam služi da bismo mogli da markiramo te tačke i da ih onda na karti pozicioniramo. To je vrlo važno, pogotovu za ovaj kraj, jer ćemo nakon toga imati vrlo detaljnu sliku kako su lokaliteti raspoređeni.“

Lokaliteta ima mnogo i potiču od perioda ranog neolita (mlađe kameno doba), koje obuhvhta starčevačku kulturu i koja je naročito primećena u prostoru imanja „Sokolac“, do kasnijeg neolita, koji obuhvata vinčansku i potisku kulturu, i srednjeg veka, završava Stanković-Pešterac. Za avgust je planiran nastavak iskopavanja, a nakon toga će u Novom Bečeju biti priređena i izložba o Borđošu pod nazivom „Tajne drevnog Borđoša“, kaže Ildiko Medović, arheolog: „Neolitski deo je bogatiji, ali ne možemo da zanemarimo ni bronzano doba, naročito što sa bronzanodobnog naselja potiču izuzetni nalazi, kao što su bronzano dobna vaga i bronzani lemeš, koji su već svetski poznati u arheološkim krugovima i literaturi. Vaga je jedinstven nalaz sa mikenskim tegovima i imaćemo priliku da izložimo kopiju u Novom Bečeju. Prikazaćemo i plodove nešeg istraživanja, pa će posetioci izložbe moći da vide rekonstruisane predmete, ali i veliku fotografiju koja će pokazati kako Borđoš izgleda pod zemljom. Po prvi put posetioci izložbe će imati priliku i da probaju praistorijski ketering - kolačiće i drugu vrstu hrane iz šire praistorije, ne samo iz neolitskog doba. Planiramo i promociju knjige našeg arheologa amatera Jovana Bakalova, koji u saradnji sa Arheološkim institutom u Beogradu izdaje zbirku arheoloških predmeta, a koji većinom potiču sa Borđoša i okoline. Izložbu će zajedno finansirati Pokrajinski sekretarijat za kulturu i informisanje i opština Novi Bečej.“

Srpsko-nemački tim, koji, osim arheologa, obuhvata i arheobotaničare, arheozoologe, geomorfologe, pedologe itd., planira povratak na Borđoš u avgustu. Ne žudi za senzacionalnim nalazima, već želi da odgonetne kakav je bio svakodnevni život na ovim prostorima pre sedam hiljada godina. Veruju da će uspeti da obezbede potrebna sredstva, najpre preko evropskih fondova, za ozbiljna istraživanja, a za budućnost planiraju i arheološki park, što je sada veoma popularno.