Hram Svetog Nikole: Istorija i značaj Srpske Pravoslavne Crkve u Novom Bečeju

Zaronite u prošlost kroz priču o Hramu Svetog Nikole u Novom Bečeju, čuvenoj Srpskoj Pravoslavnoj Crkvi koja s ponosom nosi teret vekova istorije i duhovnosti ovog kraja. Ovaj podvig graditeljstva simbolizuje zajedništvo i vernost, predstavljajući istovremeno spomenik prošlim vremenima i mesto vere koje okuplja zajednicu u molitvi i obožavanju.

Uvodna reč

Uvodna reč

Srpska pravoslavna crkva Sv. Nikole u Novom Bečeju je druga u nizu predstavlјenih građevina iz edicije istorija umetnosti – zaštićeni spomenici kulture na teritoriji Opštine Novi Bečej, posle kuće Vladimira Glavaša u Vranjevu.

Pored kuća bogatijih građana, njihovih palata, letnjikovaca i dvoraca na teritoriji Opštine Novi Bečej, ostale su sačuvane i od velikog su značaja mnogobrojne crkvene građevine - pravoslavni i rimokatolički hramovi. Na ovoj relativno maloj teritoriji evidntirano ih je ukupno četrnaest, uklјučujući Srednjevekovnu baziliku Arača, od kojih je 11 proglašeno za zaštićene spomenike kulture.

Kratka istorija nastanka i urbanističkog razvoja Novog Bečeja

Srpska Pravoslavna Crkva Svetog Nikole u Novom BečejuNa sadašnjem prostoru Novog Bečeja i uže okoline, lјudskih naselјa bilo je još oko 3000 g. p. n. e. Za ovaj period postoje dva vanredna arheološka lokaliteta u neposrednoj blizini Novog Bečeja i Vranjeva: Borđoš i Matejski Brod.1

Iz srednjovekovnog perioda najpoznatiji su ostaci bazilike Arače koja se nalazi u ataru između Novog Bečeja i Novog Miloševa, na udalјenosti od oko dvadesetak kilometara severoistočno od grada. Manastir je verovatno sagrađen u prvoj polovini XIII veka.2 Kako su se vlasnici menjali tako je ovaj manastir bio dograđivan i nadgrađivan, pa se menjao I njegov spolјašnji oblik i unutrašnji sadržaj.

Prostorna kulturno-istorijska celina Centar Novog Bečeja

Zgrada starog načelstvaZaštićena Prostorna kulturno-istorijska Celina Centar Novog Bečeja, predstavlјa dobro očuvan stari centar varoških naselјa, organizovan prema administrativnim merama i zakonima s kraja XVIII I početka XIX veka u Vojvodini, sa autentičnim tipskim zgradama stare opštine s kraja XVIII veka koja je do danas sačuvana, kao i srpskom pravoslavnom crkvom Sv. Nikole, sagrađenom u drugoj polovini XVIII veka. Kuće u glavnoj Ulici maršala Tita i na Trgu slobode su uglavnom jednospratne građevine, podignute tokom XIX veka, do Prvog svetskog rata, sa očuvanim autentičnim izgledom i parcelacijom.

Svojim arhitektonsko-stilskim vrednostima i ulogom u istorijskim zbivanjima, političkom i kulturno-prosvetnom životu mesta, valorizovano graditelјsko nasleđe daje ovoj celini značajno mesto u istoriji srpskog naroda u Vojvodini i Republici Srbiji.

Srpska pravoslavna crkva Sv. Nikole

Srpska pravoslavna crkva Sv. Nikole

Prema dosadašnjim istorijskim izvorima u vezi s početkom izgradnje novobečejskog hrama navodi se nekoliko godina ali se sve vezuju za drugu polovinu XVIII veka. Prema podatku na samoj crkvi, izgrađena je 1774. godine. Pišući o istorijatu Novog Bečeja i Vranjeva, Lazar Mečkić osporava ovu godinu, navodeći podatke iz više istorijskih izvora. Kod dr Jenea Sentklaraia u knjizi „Istorija parohija Čanadske biskupije“, kaže se da je sadašnja velika crkva izgrađena 1786. godine. Dimitrije Ruvarac u „Shematizmu istočno-pravoslavne srpske mitropolije Karlovačke“ (Sr. Karlovci 1900) spominje 1794. godinu, dok dr Samu Borovski (Samu Borowsky) u „Torontúl vármegye“ (Budapest, 1911), iznosi 1796, ali ovaj datum povezuje sa opisom Vranjeva.15

Arhitektonsko – stilske karakteristike hrama

Arhitektonsko – stilske karakteristike hrama

Crkva Svetog Nikole u Novom Bečeju je jednobrodna građevina sa zvonikom iznad zapadnog pročelјa, izduženim prostorom naosa i oltarskom apsidom na istočnoj strani, spolјa i iznutra petostranom.

Građena je u opeci, a potom malterisana. Krov je kosi dvoslivni i pokriven biber crepom. Pored glavnog portala na zapadnoj strani, crkva ima još dva bočna ulaza, sa severne i južne strane.

Ikonostas Srpske pravoslavne crkve Sv. Nikole u Novom Bečeju

Ikonostas Srpske pravoslavne crkve Sv. Nikole u Novom Bečeju

Pojavu ikonostasa Stefana Gavrilovića u jednom mestu u Srednjem Banatu, Novom Bečeju, nije lako obrazložiti kada se zna da se njegovo stvralaštvo odvijalo gotovo uvek na teritoriji Srema, kako je primetila O. Milanović-Jović, baveći se proučavanjem njegovog dela još sedamdesetih godina XX veka, na osnovu kojeg se ovaj prvo i pripisuje Gavriloviću.