Mozaik Vremena i Priča: Književna Otkrića o Istoriji i Kulturi Novog Bečeja

Zaronite u fascinantni svet prošlosti i kulture Novog Bečeja putem naše virtuelne biblioteke, gde se stranice knjiga pretvaraju u prozore kroz vreme. Ovde otkrivamo bogatstvo lokalne baštine kroz kompletna dela koja donose priče o hrabrim ljudima, važnim događajima i jedinstvenim tradicijama. Naša kolekcija knjiga predstavlja ne samo zbirku reči, već i ključ za razumevanje identiteta ovog grada, stvarajući prostor gde se istorijski događaji i kulturni dragulji sjedinjuju u jedinstvenom literarnom iskustvu.

Vreme nemačke okupacije 1941–1944.

Vreme nemačke okupacije 1941–1944.

Novobečejska poštanska administracija za vreme okupacije (1941–1944) bila je smeštena u kuću porodice Lukseder, koja se nalazila na uglu ulica Narodnog fronta i Maršala Tita. Pošto je vranjevačka pošta ukinuta ova je zadovolјavala potrebe stanovništva Novog Bečeja i Vranjeva. Potvrdu o toj novoj, zajedničkoj pošti vidimo na pismima iz tog perioda, gde na mestu prijemne pošte stoji samo žig NOVI BEČEJ. Isto to se potvrđuje na jednoj vojnoj topografskoj karti (izdatoj od strane nemačke vojne okupacione vlasti) iz 1943. godine, gde je na teritoriji Novog Bečeja i Vranjeva samo jedna zgrada obeležena kao Pošta, a to je upravo Luksederova kuća.

Fizičko — geografski pregled

Kompleksna geografska monografija svake subregije u Vojvodini sadrži prirodno-geografske i društveno-geografske karakteristike određenog prostora. Da bi se što bolje sagledao nastanak i privredni razvoj opštine Novi Bečej, neophodno je najpre upoznati fizičko-geografska obeležja ove vojvođanske regionalne jedinice, koja na određeni način predstavljaju prirodne uslove ekonomskog razvoja.

U prirodnom pogledu, teritorija novobečejske opštine ima u osnovi panonsko, ravničarsko fizičko-geografsko obeležje. Njene reljefne, klimatske i hidrografske karakteristike imaju sličnosti sa prirodno-geografskim osobinama susednih i ostalih subregija Vojvodine. Međutim, detaljnijom analizom svih fizičko-geografskih faktora i elemenata, uočavaju se i delimične razlike. Ove razlike mogu uticati, pozitivno ili negativno, na razvoj određenih grana privrede i na celokupni ekonomski razvoj. Stoga će u ovom poglavlju biti izložena geomorfološka, geološka, klimatska, hidrografska, bio-geografska i pedološka obeležja ovog dela vojvođanskog prostora.

Poljoprivreda u Novom Bečeju u 20. veku: Razvoj, struktura zemljišta i Društveni sektor

Poljoprivreda u Novom Bečeju u 20. veku: Razvoj, struktura zemljišta i Društveni sektor

Među vodećim granama privrede, poljoprivreda i industrija zauzimaju prva dva mesta. Poljoprivreda kao privredna grana ima višestruki značaj. Kao proizvođač hrane i sirovina za industriju, ona ima vitalne funkcije u privredi opštine. Za razvoj ove privredne delatnosti postoje veoma povoljni prirodno-ekonomski uslovi. Od ukupne površine novobečejske subregije, koja izncsi 60.961 ha, obradiva površina čini 70,5%. Najveći deo ovih površina, zahvaljujući povoljnim morfološkim, hemijskim, fizičkim i biološkim osobinama, predstavlja plodno i produktivno zemljište.

Osoblјe pošte u Novom Bečeju

Osoblјe pošte u Novom Bečeju

Iz ovog posleratnog perioda, prvi koga treba spomenuti je dugogodišnji upravnik novobečejske pošte Živa Tapavički, rođen 1923 u Elemiru.  Po završetku školovanja zapošlјava se u kikindskoj pošti. Kasnije, 1949. godine, prelazi u Mokrin i stupa na mesto upravnika tamošnje pošte. Sledeće radno mesto mu je pri kikindskoj pošti, gde radi kao upravnik saobraćajne pošte pri železnici. Sa tog položaja, kao iskusni poštanski službenik, dolazi u Novi Bečej 1955. godine i preuzima radno mesto upravnika pošte od Olgice Sudarski, rođene Milankov.

Škole

Škole

Pored osnovne škole u Novom Bečeju, postojala je i osnovna škola u Vranjevu. Dok se za novobečejsku zna da je postojala još 1758. godine, ali se ne zna kada je počela sa radom, za vranjevačku se prvi pisani podatak nalazi od 1768. godine. Sigurno je vranjevačka škola počela sa radom kasnije od novobečejske, jer se Vranjevo počelo naseljavati tek 1751. godine stanovnicima razvojačenog potisja (Starobečejcima) i već 1752. godine imalo je 240 srpskih domova.

Prostorna kulturno-istorijska celina Centar Novog Bečeja

Zgrada starog načelstvaZaštićena Prostorna kulturno-istorijska Celina Centar Novog Bečeja, predstavlјa dobro očuvan stari centar varoških naselјa, organizovan prema administrativnim merama i zakonima s kraja XVIII I početka XIX veka u Vojvodini, sa autentičnim tipskim zgradama stare opštine s kraja XVIII veka koja je do danas sačuvana, kao i srpskom pravoslavnom crkvom Sv. Nikole, sagrađenom u drugoj polovini XVIII veka. Kuće u glavnoj Ulici maršala Tita i na Trgu slobode su uglavnom jednospratne građevine, podignute tokom XIX veka, do Prvog svetskog rata, sa očuvanim autentičnim izgledom i parcelacijom.

Svojim arhitektonsko-stilskim vrednostima i ulogom u istorijskim zbivanjima, političkom i kulturno-prosvetnom životu mesta, valorizovano graditelјsko nasleđe daje ovoj celini značajno mesto u istoriji srpskog naroda u Vojvodini i Republici Srbiji.

Kolonizacija Nemaca

Posle proterivanja Turaka i Požarevačkog mira želela je Austrija, iz strateško-politličkih razloga, da Banat pretvori, u privrednom pogledu, u najnaprednije područje. Zbog toga ga nije pripojila Ugarsikoj, nego je, na predlog Evgenija Savojskog, stvorena posebna pokrajina pod imenom »Tamiški Banat« koji je bio vezan neposredno za Dvor. Sva zemlja i druga materijalna dobra postali su kameralno-državno dobro. Za guvernera Banata postavljen je generali grof Klaudije Mersi.

Banat, u stvari, nikada nije činio jednu celinu pa ni u etničkom pogledu. Istočni — brdoviti deo, naseljen pretežno Rumunima, oduvek se odvajao od zapadnog — ravnog Banata koji su uglavnom naseljavali Srbi. Brdoviti — istočni deo nekada je predstavljao celinu s Erdeljom.

Pоdružnicа Crvеnоg krstа u Тurskоm Bеčејu 1914.

Pоdružnicа Društvа Crvеnоg krstа Zеmаlја Svеtе Маđаrskе Krunе u Тurskоm Bеčејu оsnоvаnа је 8. оktоbrа 1914. gоdinе u zgrаdi Оpštnе, о čеmu svеdоči zаpisnik. Меđu оsnivаčimа је biо i prеdsеdnik sudа bаrоn Čаvоši Ignаc sа suprugоm, dr Тоt Bеlа, gоspоđа dr Grin Моrа čuvеnоg оpštinskоg lеkаrа, dr Pivnički Јаnоš аdvоkаt, gоspоđа dr Sаmеk Gustаvа, dr Sаmеk Gustаv аdvоkаt, dr Dаvidоvić Bоgdаn аdvоkаt, Аmbruš Аrtur nоvоbеčејski kаtоlički svеštеnik, Sivčеv Pаrtеniје prаvоslаvni pоp, Gаrаi Ižо prеdsеdnik Nоvоbеčејskе štеdiоnicе, gоspоđа Pulаi Rоmаnа, zеmlјоpоsеdnicа, Мilаn Nićin trgоvаc, gоspоđа Šlеzingеr Gеzе, Тurinski Svеtоzаr trgоvаc, Rаnkоvić Stеvа sudski izvršitеlј, gоspоđа Kаtоnа N-а, gоspоđа Vајs Аdоlfа, Hаlmоš Lајоš stаriјi i Sеnji Мiklоš nоvоbеčејski ugоstitеlј.

Kvantitativno kretanje stanovništva (od 1869. do 1981. godine)

Posle kraćeg istorijskog pregleda prvih naseljavanja i porekla stanovništva, upoznaćemo kretanje stanovnika od druge polovine XIX veka do 1981. godine. S obzirom da kretanje stanovništva novobečejske subregije karakterišu specifična obeležja, uporedo ćemo izložiti i analizirati podatke o kvantitativnom kretanju stanovništva dveju susednih opština, uže i šire teritorije.

Geografski položaj, granice i veličina opštine

Opština Novi Bečej nalazi se u severozapadnom delu Banata i severoistočnom delu Socijalističke Autonomne Pokrajine Vojvodine. Čine je četiri naselja: Novi Bečej, Kumane, Novo Miloševo i Bočar. Središte opštine je u Novom Bečeju.

Na severu i severoistoku opština se graniči teritorijom opštine Kikinda, a na istoku, jugoistoku i jugu — zrenjaninskom komunom. Zapadnu granicu opštine čini reka Tisa, od hatara Padeja na severu do Taraša na jugu.

Kao banatsko-potiska opština Novi Bečej pripada zrenjaninskom mezopodručju i gravitira najrazvijenijem privrednom centru Banata Zrenjaninu. Prema bačkoj strani opština je odvojena Tisom od susedne bečejske opštine. Nalazeći se između tri značajna privredna centra Vojvodine, Kikinde na severoistočnoj, Zrenjanina na jugu i Bečeja na zapadu, sa veoma dobrim saobraćajnim vezama — novobečejska opština zauzima povoljan središni položaj.

Gubitak ključnih figura u Narodnooslobodilačkom pokretu tokom Drugog svetskog rata

Gubitak ključnih figura u Narodnooslobodilačkom pokretu tokom Drugog svetskog rata

Kako bi osvetili pohapšene i pobijene rodoljube, aktivisti Narodnooslobodilačkog pokreta počeli su da pripremaju likvidacije nekoliko istaknutih ličnosti policije. Neko je, međutim, odao planove policiji, pa je plan propao. Otkrivanje ovog plana dovelo je i do hapšenja jednog od najpoznatijih organizatora revolucionarne aktivnosti u Banatu – Serva Mihalja. Za njega je napisano da je “od primanja u partiju 1920. pa sve do svoje smrti na banjičkom strelištu bio u prvim redovima radničke klase.

Poljoprivreda

Poljoprivreda

Kao retko u kome vojvođanskom mestu, u Novom Bečeju je postojala velika razlika u imovnom stanju zemljoradnika. Veliki deo zemlje bio je u rukama nekoliko veleposednika i 250-300 imućnih Srba i dvadesetak imućnih Mađara. Ostalo poljoprivredno stanovništvo je, najvećim delom, bilo bez zemlje ili sa 3-4 jutra.

Veleposednicima Ivanoviću, Rohonci i Šojmošu, sprovedenom agrarnom reformom posle prvog svetskog rata, oduzeto je obradivo zemljište i podeljeno seljacima Srbima. Veleposednicima je ostavljeno 500 jutara obradive zemlje i neograničena površina pod pašnjacima i ekonomskim zgradama.

Vranjevo u Velikokikindskom dištriktu

U Tamiškom Banatu, na donjem toku Tise i na Dunavu organizovana je 1766—1768. Vojna krajina (granica). Tada su, čete srpske milicije, osnovano u severnom Banatu, pripale civilnoj vlasti. Ko je hteo da ostane u vojnoj službi morao je preći u Srpsku banatsku vojnu krajinu (granicu). Preseljenje prijavljenih za vojnu službu izvršeno je 1768—1774. godine. Tom prilikom je dosta Srba napustilo Vranjevo i preselilo se u južni Banat u Vojnu krajinu, a sa njima je prešlo i 13 Mađara zanatlija koliko ih je svega bilo u Vranjevu.

Prebacivanje banatske milicije pod civilnu vlast i osnivanje Vojne granice uznemirilo je Srbe. Nisu se ni »ogrejali« na novom ognjištu, posle ukidanja Potisko—pomoriške granice i njihovog prelaska u Banat, a sad treba ponovo sve ostaviti i seliti se u druge krajeve.

Kratka istorija nastanka i urbanističkog razvoja Novog Bečeja

Srpska Pravoslavna Crkva Svetog Nikole u Novom BečejuNa sadašnjem prostoru Novog Bečeja i uže okoline, lјudskih naselјa bilo je još oko 3000 g. p. n. e. Za ovaj period postoje dva vanredna arheološka lokaliteta u neposrednoj blizini Novog Bečeja i Vranjeva: Borđoš i Matejski Brod.1

Iz srednjovekovnog perioda najpoznatiji su ostaci bazilike Arače koja se nalazi u ataru između Novog Bečeja i Novog Miloševa, na udalјenosti od oko dvadesetak kilometara severoistočno od grada. Manastir je verovatno sagrađen u prvoj polovini XIII veka.2 Kako su se vlasnici menjali tako je ovaj manastir bio dograđivan i nadgrađivan, pa se menjao I njegov spolјašnji oblik i unutrašnji sadržaj.

Velika seoba Srba 1690. godine

Porazom Turaka kod Beča 1683. godine, nastavljeno je s njihovim proterivanjem i oslobađanjem gradova: Budima 1686, Segedina 1687, Beograda 1688, sve do Niša, Prištine, Peći, Prizrena i Skoplja.

U bici kod Kačanika 1690. godine poražena je austrijska vojska i u bekstvu napušta sve krajeve do Niša.

Turci su vrlo nemilosrdno kažnjavali hrišćansko stanovništvo, u krajevima iz kojih je potisnuta austrijska vojska, zbog njihovog neverstva u periodu povlačenja Turske iz ovih krajeva.

Dinamika etničke strukture: Analiza promena u stanovništvu Opštine Novi Bečej

Etnička struktura stanovništva na teritoriji opštine veoma je šarolika. U ovoj subregiji već odavno živi više od 12 naroda i narodnosti. U kratkom istorijskom osvrtu na period naseljavanja ove teritorije, već smo naglasili da su Srbi činili prve doseljenike, koji su na ovom tlu ostali do danas. Zatim se, u nekoliko navrata, naseljavaju Mađari, a potom Nemci i ostali narodi. Veća nacionalna šarolikost javlja se tek posle drugog svetskog rata.

Analizom nacionalne strukture stanovništva na teritoriji opštine u 1961. i 1971. godini, u oba popisa zapaža se najveća zastupljenost Srba (71,2% odnosno 70,2%). Srbi čine oko 2/3 ukupnog stanovništva. Drugu etničku grupu po zastupljenosti čine Mađari, sa oko 26%. Na ostale narode i narodnosti otpada svega oko 3%.

Položaj Srba u Banatu pred Tursko osvajanje

Posle pada Smedereva (1459), turske čete su upadale u južne krajeve Ugarske i pustošile naselja blizu Save i Dunava. Zbog tih upada granica Ugarske skoro je opustela.

Nalazeći se u krajevima koji su stalno bili izloženi turskim upadima, srpski plemići su tražili pomoć od ugarske vlade, ali je nisu nikad dobili. Čitavo stoleće bile su skoro isključivo srpske čete, u prvim redovima ugarske vojske. Privilegije koje su vlasti davale Srbima neposredno pred ratne ili druge sudbonosne trenutke, po prestanku opasnosti ukidane su, pa kasnije slična obećanja nisu mogla imati nikakvo dejstvo. Oduševljenja nije bilo, u prvom redu zbog zamorenosti i iscrpljenosti, a takođe i saznanje da je sve to samo zavaravanje. Ni sama ideja borbe hrišćanstva protiv muslimana nije za Srbe više imala nekadašnji značaj.

Vranjevo i razvojačenje Potisko-pomoriške granice

Posle Karlovačkog, a zatim Požarevačkog mira i proterivanja Turaka iz Banata i severnog dela Srbije prestala je potreba za Potisko-pomoriškom granicom. Nastali period zatišja odgovarao je Dvoru da sprovede kolonizaciju Nemaca, a Srbima da se odloži razvojačenje granice i njihovo pretvaranje u kmetove ugarskim spahijama.

Marija Terezija, navodno, nije želela da teritorije Potisko-pomoriške granice pripoji županijama, ali je na navaljivanje mađarskog plemstva to ipak učinila 1741. godine.

Stvarno razvojačenje granice nastalo je tek 1750. godine, a Srbima je ponuđeno da pređu u Banat, ili da ostanu u svojim dotadašnjim mestima, ali pod županijskom upravom. Nekako se u to vreme povela akcija, od strane katoličke crkve, za prelazak u katoličku veru (unijaćenje), što je još više uznemirilo Srbe, pa se uveliko počelo govoriti o odlasku u Rusiju.

Vašari

U Novom Bečeju i Vranjevu održavani su po dva puta godišnje, u martu prolećni i u septembru jesenji, vašari. Vranjevački vašari su bili posebno veliki i znali su da traju i po tri dana, što nije bio slučaj sa novobečejskim. Glavni vašar je onaj kada se prodaje sve i svašta i kad je pored zainteresovanih kupaca i prodavača još više prisutno onih koji su došli na vašar da se "provedu", ili kako bi se to danas reklo - pročaršijaju. Prvog i drugog dana su takozvani stočni vašari, ali stoke ima i na dan glavnog vašara. U Vranjevu je, na primer, prvi dan bio za kupo-prodaju konja i volova; drugi dan: krava i teladi, svinja i prasadi i ovaca i jagnjadi, trećeg dana, kao što je već istaknuto, bio je vašar za sve. U Novom Bečeju stočni vašar je trajao svega jedan dan i to dan pre opšteg vašara.

Novobečejska pijaca

Novobečejska pijaca

Pijace su se održavale sredom, petkom i nedeljom, kao što je to i danas, samo se današnja pijaca po svemu razlikuje od one iz vremena na koje se podsećamo. Pijačni dani su predstavljali posebnu živost ne samo na pijaci nego i po radnjama i na ulici. Na ulicama vri od naroda i gužve, od zaprežnih vozila. Ti dani su se umnogome razlikovali od drugih dana, a naročito sreda i petak. Još do svanuća stižu kola i pešaci iz okolnih sela, a i železnica oseti veći promet u tim danima, jer nije mali broj onih koji su koristili njene usluge da bi se prebacili do Novog Bečeja, na njihovu pijacu.

Spomenici

Dо 1918. gоdinе u cеntru Nоvоg Bеčеја nаlаziо sе spоmеnik mаđаrskе slоbоdе, nа čiјеm vrhu је bilа pticа Тurul
Dо 1918. gоdinе u cеntru Nоvоg Bеčеја nаlаziо sе spоmеnik mаđаrskе slоbоdе, nа čiјеm vrhu је bilа pticа Тurul
Razdoblјe između 1922. i 1941.

Razdoblјe između 1922. i 1941.

Do zvanične promene naziva Török Becse i Aracs u Novi Bečej i Vranjevo, koristiće se dvokružni poštanski žigovi sa natpisom TURSKI BEČEJ i VRANјEVO sa ćiriličnim i latiničnim natpisom, sa datumom – dana, meseca (ali sada rimskim brojevima) i godinom. Poštanski žig TURSKI BEČEJ će se koristiti svega dve godine, od novembra 1921. godine do nešto posle zvanične promene naziva mesta u NOVI BEČEJ. U poštanskom žigu Novog Bečeja (Vološinova i opet Novog Bečeja) sve do uvođenja poštanskog broja 1971. godine, u datumu, dan i godina će biti ispisani arapskim brojevima, dok će mesec ostati ispisan rimskim brojevima.

Novi Bečej pod Turcima

Istoričari smatraju da je prilično teško proučavati prilike i život našeg naroda u šesnaestom i sedamnaestom veku i kada se radi o jednom relativno širem području, kao što je, na primer, Banat. Još teže je kada se proučavanje svede na usku teritoriju, na jedno manje mesto kao što je Novi Bečej. 

Jedini izvori za proučavanje Banata su putopisi, pa i u tim izvorima Bečej je često zaobilažen. Putevi prvog reda, ili svetski putevi, vodili su odvajkada Dunavom i pored Dunava. Kako je Banat pretežno pored Tise, gde su se pružale nepregledne močvare, te i u putopisima nalazimo najmanje zabeležaka o njemu i njegovom stanovništvu. Objavljeni turski spomenici u Banatu, koje je izdala mađarska Akademija nauka, govore o srpskim naseljima s obe strane Moriša i još severnije. Ovde se ističu srpska naselja jer drugih u to vreme u Banatu i nije bilo.

Velika buna 1848-1849. godine

Seljačke bune zauzimaju vidno mestu u istoriji Ugarske. Nemaština i siromaštvo, izazvano stalnim povećanjem nameta i pogoršanjem uslova života, dovodilo je seljake u Ugarskoj da su i pre 1848. godine ustajali protiv ugnjetača.

Uz težak položaj seljaka i prepreka koju je feudalna država predstavljala za razvoj građanskog društva (buržoazije), i politička kriza, koja je zahvatila skoro sve evropske zemlje, od 1846. pa do 1848. godine, doprinela je da ustanak bukne i u Austro-Ugarskoj.

Uvod

Uvod

Naselјe Novi Bečej nastalo je sa jugoistočne strane starog grada na Tisi i vuče korene još iz antičkih vremena - doba Rimlјana, a godina prvog pisanog pomena je 1091. pod imenom Bechej (Bechey). Prvi pisani pomen Vranjeva (tek kasnije dobija naziv Franjova –  Franyova) javlјa se 1717. godine, a naselјe je formirano iznad severoistočne strane starog grada na Tisi, 1726. godine. Vranjevo nikako ne smemo poistovetiti sa naselјem Arača, koje se u srednjem veku nalazilo oko crkve Arače iz XIII veka, mada mađarski živalј i danas Vranjevo zove Arač. Kao posebni politički subjekti, oba ova naselјa, Novi Bečej i Vranjevo, imala su kompletnu samostalnu administraciju, pa tako i poštu.

Ekonomska analiza poljoprivrede i stočarstva u Novom Bečeju: Izazovi i perspektive (1970-1985)

Ekonomska analiza poljoprivrede i stočarstva u Novom Bečeju: Izazovi i perspektive (1970-1985)

Savremena poljoprivredna proizvodnja, zasnovana na naučnim osnovama, objedinjuje biljnu i stočnu proizvodnju, tako da se ostvaruje racionalnije korišćenje obradivih površina i potpunije finalisanje biljne proizvodnje. Stoga je, posle ratarstva, stočarstvo najznačajnija grana poljoprivređe. Vodeće grane su govedarstvo i svinjarstvo, pa se njima i posvećuje najviše pažnje.

Seoba Srba preko Save i Dunava

Seobe Srba u krajeve preko Save i Dunava javljaju se još pre Kosovske bitke. Posle nje, nastavljaju se sve do kraja sedamnaestog veka, a u Banat i do kraja osamnaestog veka. Porazom na Kosovu, 1389. godine, nastaju veća povlačenja Srba prema severu.

Prve Srbe preveo je u Banat, pred kraj četrnaestog veka, Dmitar, sin kralja Vukašina i brat Kraljevića Marka. Ali tek pod despotom Stefanom Lazarevićem i Đurđem Brankovićem dolazi do sistematskog naseljavanja Srba u Banatu.

Ratovi između Mađara i Turaka takođe su prisiljavali Srbe da se povlače prema severu i zapadu. Njihov položaj bio je izuzetno težak, jer su se svi ti ratovi vodili na teritoriji na kojoj su oni živeli.

Seljačke bune i ustanak Dože Đerđa

Za razliku od radničke klase koja je predvođena sindikatom, ili cehovsokm organizacijom u periodu svoga nastajanja mogla postavljati zahteve i izvojevati neka prava, seljaštvo nije imalo predvodnika. Do pobuna i suprotstavljanja tlačenju i nemilosrdnoj eksploataciji vlastele ili države, dolazilo je stihijno, te je svaki njihov uspeh — mada su do njega retko dolazili — utoliko značajniji.

Zadrugarstvo u Novom Bečeju nakon Drugog svetskog rata

Zadrugarstvo u Novom Bečeju nakon Drugog svetskog rata

U periodu posle Drugog svetskog rata u polјoprivredi Jugoslavije bilo je nekoliko zadružnih oblika, a njihova fizionomija bila je opredelјena političkim i privrednim sistemom, nivoom razvijenosti privrede i cilјevima razvoja polјoprivrede i sela. Tako su postojale i dalјe nabavno-prodajne zadruge, karakteristične za period neposredno posle rata, zbog opšte nestašice industrijskih i polјoprivrednih proizvoda. Roba se delila administrativnim putem, te su se industrijski proizvodi putem ovih zadruga na selu delili ravnomerno i pravično da bi se suzbijala nedopuštena trgovina.

Borba za identitet: Petrovgradska ideologija i revizija istorije u Srbiji

Borba za identitet: Petrovgradska ideologija i revizija istorije u Srbiji

Revizija novije istorije Srbije i restauracija kapitalizma počinju dolaskom na vlast Slobodana Miloševića, ali se radikalizuju posle petooktobarskih promena 2000. Da bi ovaj poduhvat bio izvršen, neophodno je bilo da se iz kolektivnog i individualnog sećanja izbrišu sve vrednosti i događaji koji su u prošlosti osporavali kapitalizam.

Grаd nа Тisi

Spоmеn plоčа pоvоdоm 900 – gоdišnjicе оd prvоg pisаnоg dоkumеntа о nаšеm mеstu, pоstаvlјеnа u lеtо 1991. gоdinе nа zidinе grаdа nа ТisiGrаd nа Тisi (rušеvinа tvrđаvе) nаlаzi sе nа оkо јеdаn kilоmеtаr sеvеrоzаpаdnо оd cеntrа Nоvоg Bеčеја. Lеži nа lеvој оbаli Тisе izmеđu 67. i 68. kilоmеtrа оd ušćа rеkе Тisе u Dunаv. U frаgmеntimа iz istоriје Bеčејskе tvrđаvе 1991. gоdinе, dr Аlеksаndаr Kаsаš о Bеčејskој tvrđаvi pišе i slеdеćе: "Zаhvаlјuјući pеdаntnоsti inžеnjеrа Kоlеtа (Colett) sаčuvаn nаm је оpis i plаn Bеčејskе tvrđаvе, kојi sе dаnаs čuvа u kriks аrhivu u Bеču, а kојi је оd zаbоrаvа оtrgао Rudоlf Šmit, pišući о оvоm grаdu. Prеmа njimа, Bеčеј је biо tipičаn srеdnjеvеkоvni grаd nа vоdi". Utvrđеnjе (grаd nа Тisi) је dо tеmеlја pоrušеn 1701. gоdinе prеmа оdluci Srеmskо-kаrlоvаčkоg mirа iz 1699. gоdinе.

Predgovor

Ljubav prema zavičaju bila je u meni, posebno naglašena još od najranijeg detinjstva. Nezaboravno mi je i bolno sećanje, kada sam u svojoj četrnaestoj godini (1931) morao, zbog školovanja, da se preselim iz Novog Bečeja u Zrenjanin (tadašnji Veliki Bečkerek). Tamo sam stanovao zajedno sa svojoj sestrom i još tri učenika, nešto starijih od mene.

Prvi dan odvojenosti od kuće, od Novog Bečeja i svih milih i dragih, još je nekako protekao u miru. Ali, kada sam uveče legao, znatno kasnije nego što sam to činio u roditeljskoj kući, noć se odužila i prosto postala beskrajna. Mislim, da dužu noć nikada dotle, ni posle toga, nisam doživeo. Prevrtao sam se po krevetu, nekoliko puta ustajao da pijem vode, ali san nije dolazio. Nisu me napuštale misli o salašu, gde sam uz roditelje rastao, o Tisi, o Gradištu, o mestima gde sam provodio najlepše i nezaboravne dane svoje mladosti. Sve do jutra nisam oka sklopio.

ICRC – Comite International Geneve

Prеdsеdnik Žеnеvskоg društvа јаvnе kоristi (Societé d Utilité Publique) Мојnеr Gustаv, tе sеkrеtаr društvа i Švајcаrаc Dunаnt Hеnrik, аutоr pоtrеsnih izvеštаја sа lоmbаrdiјskоg rаtištа, inicirаli su uspеšnо оrgаnоzоvаnjе svеtskе kоnfеrеnciје. Nаimе, 20. оktоbrа 1863. gоd, u prisustvu 36 izаslаnikа iz 16 zеmаlја, usvојеnа је žеnеvskа оdlukа, dа bi nаrеdnоg dаnа uslеdilо оsnivаnjе Меđunаrоdnоg оdbоrа Crvеnоg krstа, tzv. Comité International de la Croix Rouge. Nа diplоmаtskој kоnfеrеnciјi оdržаnој 22.08.1864-tе prеdstаvnici 12 zеmаlја su svојim pоtpisimа оvеrili Žеnеvski spоrаzum, kоmе sе 1866. gоdinе pridružilа i Аustriјskа cаrеvinа. Меđunаrоdni znаk rаspоznаvаnjа оrgаnizаciја Crvеnоg krstа је pоlоžеni crvеni krst nа bеlој pоdlоzi.

Evolucija poljoprivrede u Novom Bečeju: Od stoca do mašinskih vršalica

Evolucija poljoprivrede u Novom Bečeju: Od stoca do mašinskih vršalica

Hatar Novog Bečeja ima oblik nepravilne geometrijske slike. Pravcem sever — jug prostire se u dužini od 26,2 km, a pravcem istok—zapad 24,8 km. Najduža osa hatara pruža se od najjugozapadnije tačke Bisernog ostrva ka najisturenijoj tački na severoistoku, i iznosi 30,5 km. Karakteristično je da se hatar prostire s obe strane Tise, tako da jednim manjim delom zahvata i prostor Bačke. Ukupna površina hatara iznosi 282 km2, odnosno 28.311 ha. Najvećji deo hatara je na banatskoj strani i zauzima površinu od 24.220 ha. Delovi hatara prostiru se uz desnu obalu Tise: Biserno ostrvo sa 2.678 ha, Medenjača sa 909 ha i Karakter sa 504 ha.

Analiza polne i starosne strukture stanovništva Opštine Novi Bečej: Pregled kroz popisne godine 1961. i 1971.

Zbog nedovršene obrade podataka popisa stanovništva iz 1981. godine, detaljnija analiza polne i starosne strukture stanovništva opštine Novi Bečej može se vršiti samo na osnovu rezultata ranijih popisnih godina.

Prema popisu stanovništva iz 1961. godine, od ukupno 33.507 stanovnika, na teritoriji opštine bilo je 16.965 ili 50,60% ženskog stanovništva. Proporcionalni odnos između muškog i žcnskog stanovništva u ovoj popisnoj godini sasvim je dobar. Ako se analizira stanovništvo, prema godini rođenja i polu, od 1951. do 1961. godine zapaža se da je više ženske nego muške dece rođeno samo 1958. i 1961. godine, dok je u svim ostalim popisnim godinama u posmatranom periodu maskulinitet bio veći.

Trgovina i trgovački život u Vojvodini kroz istoriju: Pogled na razvoj i uticaje do 20. veka

Trgovina i trgovački život u Vojvodini kroz istoriju: Pogled na razvoj i uticaje do 20. veka

Plemićima u Ugarskoj bilo je ispod časti da se bave trgovinom, a jobagyi (mađarski kmetovi) nisu mogli, pa je zbog toga trgovina bila slabo razvijena. U takvim uslovima bilo je razumljivo što su Srbi, koji su raspolagali potrebnim sredstvima, ubrzo preuzeli veći deo trgovine u svoje ruke.

Ugostiteljstvo

Ugostiteljstvo

Ugostiteljstvo je takođe predstavljalo značajnu privrednu oblast u Novom Bečeju. Pored tridesetak vlasnika kafana čije su porodice živele od prihoda od ove delatnosti, tu su bili i dvadesetak stalno zaposlenih radnika (kelnera, kuvarica, čistačica i dr.), a dvadesetak porodica je imalo delimične prihode iz privremeno zaposlenih u ugostiteljstvu subotom i nedeljom. Takođe je iz prihoda ostvarenih u ugostiteljstvu živelo desetak porodica muzičara, kojima je muzika bila jedino zanimanje i bar još tridesetak kojima je muzika bilo dopunsko zanimanje odnosno dopunski izvor prihoda.

Saobraćaj

Saobraćaj

Zahvaljujući činjenici da se Novi Bečej nalazi na Tisi, rečni saobraćaj je zauzimao glavno mesto u prevozu robe. Loši putevi i nerazvijen drumski saobraćaj, upućivali su deo robe, a naročito putnike na železnički prevoz.

Iz okolnih sela roba je dovožena zaprežnim vozilima, a s obzirom na visoku cenu putničkog prevoza železnicom, mnogi Kumančani, pa čak i Melenčani dolazili su pešice u Novi Bečej. Ovo pešačenje prilično verno ilustruje tadašnji standard. Vozna karta od Kumana do Novog Bečeja koštala je tri dinara, pa mnogi ni to nisu mogli da odvoje već su l0 kilometara prepešačili u jednom pravcu samo da ne plate kartu.

Osoblјe pošte u opisanom periodu

Osoblјe pošte u opisanom periodu

Kako su  službenici poštanskog ureda odlazili u penziju, tako su na njihova mesta primani novi, mladi kadrovi. Tako je 1974. godine, posle primanja Dušana Josimovića i Dežea Barne (Barna Dezső) formirana nova garnitura poštanskih službenika. Josimović je počeo kao dostavlјač, da bi posle 3 godine i 6 meseci prešao na R šalter. U kasnijem periodu radio je na platnom prometu, bio je i glavni blagajnik, a pri kraju svog radnog veka vršio je poslove upravnika pošte. Dugi niz godina, kao glavni blagajnik, Dušan Josimović je vršio distribuciju poštanskih maraka za Udruženje filatelista Novi Bečej.

Predgovor

Predgovor

Bogato spomeničko nasleđe, uklјučujući i stambene objekte koje su gradile ili u njima živele i stvarale znamenite ličnosti, danas čini kulturnu vrednost koja bi morala biti sačuvana i predstavlјena široj javnosti. Na taj način društvena zajednica, počevši od svakog pojedinca ponaosob, postaje svesna da je upravo kulturno nasleđe, bez obzira na prostor i vreme kada je nastalo, nosilac onih vrednosti koje ističu naše lokalne specifičnosti, kulturološke različitosti i čine osobenosti jednog naroda ili manje društvene zajednice. Nјegovo očuvanje i zaštita treba da postane važan faktor u određivanju prioriteta razvoja i napretka svakog društva. Što su društva bogatija i naprednija, to su briga i svest lјudi o neophodnosti očuvanja njihovog kulturnog identiteta razvijeniji.

Karolј Andre

Karolј Andre

je rođen 21.07.1951. godine u nekadašnjem novobečejskom porodilištu, koje se nalazilo u komšiluku porodične kuće oca Šandora, mašinbravara i električara.

Osnovnu školu je završio u rodnom mestu dok je srednje obrazovanje stekao u Subotici. Svoj kratki radni vek je proveo u Novom Sadu i u Novom Bečeju kao laborant.

U Novom Sadu je počeo sakuplјanje poštanskih maraka da bi nastavio sa razglednicama, fotografijama i dokumentima vezanih za svoj rodni grad, Novi Bečej.

Zanatstvo

Zanatstvo

Zanatstvo, kao i trgovina, bilo je pratilac opšteg privrednog razvoja, pa se u skladu sa ostalom privredom i razvijalo. To ne znači da i ove oblasti sa svoje strane nisu uticale na razvoj drugih oblasti i grana, ali je njihov razvoj ipak bio uglavnom dimenzioniran potrebama stanovništva za zanatskim uslugama. Te potrebe su mogle biti veće ili manje za određenu vrstu sloja.

Razdoblјe između 1971. i 2017.

Razdoblјe između 1971. i 2017.

Sledeća promena poštanskog žiga Novi Bečej dešava se posle uvođenja poštanskih brojeva za gradove bivše SFR Jugoslavije, 1. 1. 1971. godine. Poštanski žig ostaje jednokružni, ali umesto ćiriličnog i latiničnog natpisa NOVI BEČEJ, gore ostaje ispisan naziv mesta latinicom, u sredini žiga je datum (dan, mesec i godina), a ispod datuma je poštanski broj za Novi Bečej, 23272. Prve dve cifre poštanskog broja označavaju područje (okrug) koji se poklapa sa telefonskim pozivnim brojem tog regiona. Područja u Srbiji nosila su oznake sa početnim brojevima 1, 2 i 3, u Hrvatskoj – 4 i 5, u BiH 7 i 8. U Srbiji se do današnjih dana koristi sistem nasleđen iz bivše Jugoslavije.

Naseljavanje Jevreja u Novom Bečeju i Vranjevu

Jevreji se javljaju u Mađarskoj još u vreme prvih kraljeva, a intenzivnija naseljavanja nastaju posle progona iz Češke i drugih zemalja zapadne Evrope uoči i za vreme krstaških ratova. Ne samo da su u Mađarskoj i Poljskoj našli spas, već su se u tim zemljama posebno obogatili. To naravno ne treba shvatiti da im od tog doba nisu stvarane i razne teškoće možda slične onima koje su Jevreji doživljavali i u drugim zemljama srednje i zapadne Evorpe. Poznate su, na primer, teškoće koje su im austrijske vlasti stvarale oko nastanjivanja u Banatu, posle proterivanja Turaka ili u mestima bliže granici. Njihovo naseljavanje nastaje u drugoj polovini osamnaestog veka, a to su bili aškenaski Jevreji iz Mađarske, Slovačke, Poljske i Nemačke.

Naseljavanje Mađara u Novom Bečeju i Vranjevu

Mađari su, sve do poraza, kod Mohača 1526. godine, bili najbrojniji narod na teritoriji današnje Vojvodine, što se ne može reći i za Banat gde su Srbi, u odnosu na ostale krajeve Vojvodine, bili najbrojniji.

Za vreme turske vladavine čitava današnja Vojvodina i deo Srema koji je pripao Hrvatskoj, a i Baranja bili su naseljeni Srbima i na mađarskim geografskim kartama bili su ovi krajevi označeni kao »Racország«.

Dvor je želeo da naseljavanjem Nemaca u Banat i Bačku sprovede germanizaciju. Pored toga, smatralo se, da se ne postiže ništa ako bi Mađare iz jednog kraja zemlje prebacili u drugi, jer će tada onaj kraj ostati bez radne snage, te je navodno zato i odlagao naseljavanje Mađara u te krajeve.

Eho sećanja: Svedočanstvo o detinjstvu i antifašističkoj borbi u Banatu

Iskaz o svom detinjstvu i viđenju antifašističke borbe dao je Dejan Bošnjak. On je rođen 1. septembra 1933. Bio je učitelj u Zrenjaninu i okolnim mestima, bavio se novinarskim radom, hroničar je i veliki poznavalac banatske ravnice.

Pogovor

Pogovor

Veliki jubilej 100 godina zadrugarstva u Novom Bečeju je povod za štampanje ove Spomenice. Da bi se sačuvalo od zaborava sve ono što je prethodilo današnjoj ZZ „Vranjevo“ potreban je osvrt na ono što je bilo.

Na veoma lep, narativno neusilјen i pristupačan način u Spomenici je predstavlјen razvoj Zadruge od osnivanja do danas.

Ujedinjenje selјaka u zadruge nastajalo je u veoma teškim uslovima opstanka sitnih selјačkih poseda. Prvenstveno se javlјala potreba za novcem (obrtni kapital), organizovanom nabavkom i prodajom robe. Prve zadruge imale su i obrazovnu ulogu u seoskim sredinama. Ovo je jedna od značajnijih uloga koje je zadrugarstvo imalo od početka rada, s obzirom na to da je u tom periodu većina seoskog stanovništva bila nepismena.

Uvod

Uvod

Prоšlо је stо gоdinа оd pоčеtkа I svеtskоg rаtа, stо gоdinа је prоtеklо оd оbnаvlјаnjа Pоdružnicе Crvеnоg krstа i stо gоdinа оd rаdа lаzаrеtа1 u Тurskоm Bеčејu. Nеkа оvа stоgоdišnjicа budе prilikа dа sе pоdsеtimо svih pаlih žrtаvа Vеlikоg rаtа, kао i rеvnоsnih člаnоvа Pоdružnicе Crvеnоg krstа u Тurskоm Bеčејu, tе pоžrtvоvаnоg i prеdаnоg оsоblја lаzаrеtа.

Istorijski podaci

Istorijski podaci

Sredinom XVIII veka, nakon razvojačenja Potisko-pomoriške granice, na inicijativu mađarskog plemstva bečki dvor je Srbima ponudio da pređu u Banat ili da ostanu pod ugarskom županijskom upravom. Deo Srba se preselio u Rusiju, a deo prešao u Banat. U severnom Banatu je tada formirano šest graničarskih četa za održavanje reda, odbranu i zaštitu od Tise i omogućavanje redovnog rečnog saobraćaja. Sedište jedne od tih četa bilo je u Vranjevu, koje se prostiralo od ruševina bečejske tvrđave do nekadašnjeg jezera Bakto (Pakto) u blizini pristaništa na Tisi zvanom Gustoš, nešto severnije od današnjeg velikog magacina na nasipu pored Tise na izlasku iz Novog Bečeja. Tu se kasnije razvilo selo Vranovo, zvano šanac Vranjevo. Posle razvojačenja granice, mnogi Srbi graničari iz Starog Bečeja, Bačkog Petrovog sela i Mola naselili su se u šancu.

Novi Bečej i Vranjevo posle proterivanja Turaka iz Banata

Nije prošlo mnogo vremena od zaključenja Karlovačkog mira, dolazi do ponovnog rata između Austrije i Turske (1714—1718). U tom ratu Austrijanci su oslobodili Banat, istočni deo Srema, 15. avgusta 1717. osvoje Beograd, a zatim i krajeve južno od Dunava i Save, sve do Niša.

Zaključenim mirom u Požarevcu 21. jula 1718. godine između Austrije, Mletačke Republike, s jedne, i Turske, s druge strane, pripali su Austriji Banat i ceo Srem, gradovi — Beograd, Šabac, Bjeljina, Brčko i na jugu Srbije sve do Paraćina.