srenhu

Geografski položaj i veličina

BOSANSKOKRUPSKO PODRUČJE U SREDNJEM POUNJU, STARI ZAVIČAJ

Bosanskokrupski srez1 je nazvan tako po gradu Bosanska Krupa koji je bio centar sreza. Nalazi se u srednjem Pounju u Bosanskoj Krajini, u severozapadnom delu BiH. Teritorija sreza se prostire na obe strane reke Une, koja preseca ovaj prostor. Teritorija sreza između Une i planine Grmeč je područje koje nosi ime Podgrmeč, dok prostor zapadno od Une čini teritorija Cazinske Krajine. Granicu teritorije ovog Sreza čini teritorija više administrativnih jedinica, koje su nazvane po svojim centrima. Na području Podgrmeča to su: Bosanski Novi (Novi Grad), Sanski Most, Bosanski Petrovac i Bihać, a na prostoru Cazinske Krajine - Cazin i Velika Kladuša. Na severu, Bosansko-krupski srez se graniči sa Dvorom na Uni, u Baniji, koja je u sastavu Republike Hrvatske.

U vremenu o kome pišemo, Bosansko-krupski srez je imao naselјa: Arapuša, Bag, Banjani, Baštra, Benakovac, Bosanska Krupa, Bužim, Dobro Selo, Donja Suvaja, Donji Dubovik, Donji Petrovići, Drenova Glavica, Gorinja, Gornja Suvaja, Gornji Bušević, Gornji Petrovići, Gudavac, Hašani, Ivanjska, Jasenica, Jezerski, Konjodor, Lubarda, Ljusina, Mahmić Selo, Mala Krupska Rujiška (zaselak Stupari), Mali Badić, Mali Dubovik, Mali Radić, Mrazovac, Osredak, Ostružnica, Otoka, Perna, Pištaline, Podvran, Potkalinje, Pučenik, Srednji Bušević, Srednji Dubovik, Varoška Rijeka, Velika Jasenica, Veliki Badić, Veliki Dubovik, Veliki Radić, Vojevac, Voloder, Vranjska i Zalin.

Bosanska Krupa je jedna od glavnih stanica na Unskoj pruzi, koja spaja panonske krajeve sa jadranskim primorjem. Preko Drenove Glavice i Otoke povezana je železnicom sa Bosanskim Novim (35 km), a na jugozapadu sa Bihaćem (31 km).

Ovaj grad je raskrsnica puteva koji vode u sedam raznih pravaca. Na sever, preko Ljusine i Otoke, jedan put vodi za Bosanski Novi i dalјe za Dvor na Uni u Hrvatskoj (37 km). Od ovog puta u Otoci se odvaja put koji uz dolinu Baštre, vodi za Bužim i dalјe za Veliku Kladušu (67 km). Na zapad preko Perne i Pištalina, vodi put za Cazin (23 km). Sa ovim putem u Pištalinama se spaja put, koji vodi od Une uz dolinu Ljusine i uz Krivodo. Uz dolinu Une vodi „novi" put za Bihać (33 km), a od Bosanske Krupe preko Velikog Radića vodi za Bihać „stari" bihaćki put (26 km). Iz Bosanske Krupe na istok - preko Vranjske, Gudavca, Jasenice i Benakovca - vodi podgrmečki put za Sanski Most (58 km). Kod Čardaka u Suvaji od ovog puta odvaja se put za Bosanski Petrovac (52 km). Drugi podgrmečki put preko Gornjih Petrovića i Arapuše vodi iz Bosanske Krupe za Donji Dubovik (18 km).

Geografska pozicija Bosanske Krupe je 44° 53' severne geografske širine i 16° 10' istočne geografske dužine, računajući od Griniča. Srez zahvata 772 km2, sa 50 naselјa i oko 46.000 stanovnika.2

Teritorija je najvećim delom brdovita i planinska i prosečna nadmorska visina je 200-400 metara. Planina Grmeč čini prirodnu granicu sa bihaćkom i petrovačkom teritorijom, ali dva prevoja3 koji presecaju ovu planinu, omogućavaju prolaz prema Bosanskom Petrovcu i Bihaću. Najviši vrhovi planine Grmeč su: Gredoviti vrh (1.209 m), Velika Javornjača (1.159 m), Crni vrh (1.148 m), Cremušarica (1.091 m), Cilј (1.071 m), Đuški vrh (1.011 m) itd. Pogled sa Grmeča daje fascinantnu sliku predela koji čini kraška visoravan Podgrmeča, sa nekoliko manjih polјa i uvala, dok prema severu nestaje kras i prostiru se doline, s potocima i rečicama.

Na drugom delu teritorije Bosanskokrupskog sreza, na levoj obali reke Une (teritorija Cazinske Krajine), namernika dočekuju dve planine. Velika Gomila (797 m) i Mala Gomila (729 m), koje su odvojene od podgrmečke visoravni kanjonom reke Une. Ove dve planine su prirodna granica između krupske i cazinske teritorije. S ovih planina se na sever prema Baniji, širi pogled na prelepo pobrđe i doline ispresecane rečicama i potocima. Granicu prema Baniji čine visovi i to: Ljubina (604 t), Šajrovača (606 m) i Ćulumak (570 m). Zapadno, prema Velikoj Kladuši, uzdiže se Radač (630 m). Treba navesti još neke visove, npr. Vukalića brdo (495 m), iznad Bužima, Trepića brdo (490 m) kod Konjodora, Veliko brdo (483 m) kod Baga, Perčin (453 m) kod Mahmić Sela, Kedića glavica (448 m) kod Banjana, Jovčića glavica (445 t) kod Pištalina, Ćorića glavica (426 m) u Varoškoj Rijeci i dr. U ovom delu sreza prostiru se ravnice uz reke Baštru, Glodinu, Bužimnicu, Ivanjsku, Kalovac, Babinac, Čavu i dr. Ukras celog kraja je dolina reke Une, koja nastaje nizvodno od kanjona između Male Gomile i sela Grmuša, širi se oko Bosanske Krupe, da bi, opet, bila nešto uža između brda Kobilјnjaka i atara sela Ostrožnice. Tek od ušća Baštre u Unu, a na severoistoku, prema Bosanskom Novom (Novi Grad) i Dvoru (Banija), ona se širi. Na desnoj obali Une najveće ravnice su Bare u Bosanskoj Krupi, ali i ravnice u Drenovoj Glavici i Otoci, kao i polјe, zvano Luke, u ataru Bosanske Krupe i druga polјa u Podvranu, Ljusini i Otoci, kao i polјa sela Ivanjske.

U Podgrmeču najviša uzvišenja su: Ćulumak (627 m) kod Jasenice, Oblјaj (533 m) Radića, Babušnica planina (529 m) kod Malog Dubovika, Gomila (523 m) kod Hašana, Kosa (521 m) kod Velikog Radića, Kekića glavica (520 m) kod Zalina, Metla (474 m) kod Hašana, i dr. Među polјima i uvalama treba pomenuti Vranjsko, Radićko i Suvojsko polјe, i Vrjevačku, Gudovačku i Gorinjsku uvalu. Najveće nizijske ravnice u Podgrmeču su osim unske doline, u dolinama Vojskove, Japre i Krušnice.


1 O Bosanskokrupskom srezu u ovoj monografiji govori se u vremenu kada je izvršena kolonizacija. Prema tadašnjoj administrativnoj podeli to je bio srez. Kasnije je Bosanska Krupa bila opština, da bi nakon razbijanja SFRJ devedesetih godina XX veka ova administrativna jedinica bila podelјena na dve opštine. Jedna u kantonu Bihać, a druga u Republici Srpskoj (Krupa na Uni).

2 Prema drugom izvoru teritorija je 779 km2, sa 18 naselјa i 46.020 stanovnika (1961.) - Vojna enciklopedija, drugo izdanje, br. 1, Abadan - Brčko, Beograd, 1970, str. 754.

3 Zapadni prevoj čini Drenovo Tijesno, kuda je prolaz u pravcu Bihaća, a istočni prevoj je pored Risove Grede i otvara prolaz u pravcu Bosanskog Petrovca.

Povezani članci

Pišite nam...

vaše sugestije, predloge, ideje, komentare...