Osnivanјe političkih stranaka posle prvog svetskog rata

Glavna politička partija na koju se oslanjala velikosrpska buržoazija bila je Radikalna stranka, koja je u Kumanu osnovana 1919. godine na inicijativu dr Bože Ankića, advskata iz Zrenjanina. Od meštana osnivači su bili: Milutin Birovlјev, predsednik stranke, Čeda Radišić-Bukvić, Živa Čobanov, Marko Nosonjin i Jefta Nosonjin, bogati selјaci.

Draga Blažić, učesnik oktobarske revolucijeU Kumanu je 1918. godine obnovlјena organizacija Socijal-demokratske partije Mađarske i Sindikat polјoprivrednih radnika. (Prema organizacionim principima partije, svaki sindikalno organizovani radnik smatran je i za člana partije.)

Tačni podaci o broju članova te organizacije u selu ne postoje.

U nјenim redovima politički su se vaspitavali mnogi. Boreći se za građansku i političku slobodu, za opšte pravo glasa, za slobodu štampe, zbora i dogovora i slično, borili su se za šire učešće obespravlјene seoske sirotinje u političkom životu. Prema tome, Socijaldemokratska partija imala je progresivnu ulogu. Kasnije, u novim uslovima, iz levog krila njenih redova, neki članovi pristupili su organizaciji KPJ u Kumanu. Navešćemo imena onih za koje se zna da su bili organizovani članovi Socijaldemokratske partije: Boža Lirić, Lazar Stojić, Boža Radišić, Čeda Stančić-Sergije, Žarko Strajnić-Bađa, Lazar Trifunjagić, Šandor Popović, Šandor Vioglavin, Đurica Jeremić, Emil Zokić, Milivoj Čolić, Milutin Trifunjagić, Boško Mečkić, Milutin Čolić i Luka Jelić. Sve do Kongresa ujedinjenja u Kumanu nije postojalo čvrsto partijsko rukovodstvo.Svetozar Stanisavljev, učesnik oktobarske revolucije – čapajevac

Kao bivši austrougarski vojnici mnogi Kumančani su se na razne načine zatekli u ruskom zaroblјeništvu, najviše zbog toga što nisu hteli da ratuju za Austro-Ugarsku. Svi su oni bili smešteni u zaroblјeničke logore. Formirani u mnoštvo jedinica za rad, raspoređeni su po svim delovima Rusije.

Kada je izbila oktobarska revolucija na tlu bivše carske Rusije, brojni Kumančani stupili su u redove revolucionara.

Mnogi Kumančani učestvovali su, kao borci Jugoslovenskog dobrovolјačkog korpusa, u borbama na Dobrudži. Po izbijanju februarske revolucije 1917. godine u Korpusu dolazi do jakog previranјa i političkih sukoba, do pojave disidentskog pokreta. Izbijanjem oktobarske revolucije sve veći broj boraca Korpusa, među kojima i brojni Kumančani, stupali su u redove Crvene armije.

U izveštajima Vojne komisije pri Federaciji inostranih grupa o formiranju internacionalnih delova Crvene armije nalaze se imena Kumančana koji su se borili u raznim oblastima Rusije: Ukrajini, Krimu, Kavkazu, Sibiru, Turkestanu itd. Kumančani su za pobedu revolucije, zbratimlјeni sa Rusima, odolevali svim naletima neprijatelјa. U toj slavnoj borbi mnogi su postali članovi Jugoslavenske grupe komunista pri RKP(b) i istaknuti vojni i politički rukovodioci u internacionalnim brigadama. Nјihova borba je svedočanstvo o sopstvenoj svesti i nesebičnom doprinosu pobedi socijalizma u Rusiji. Neki od njih dali su svoje živote u neverovatno teškim uslovima borbe za pobedu socijalističke revolucije. Poznato je da su Joca Jelić, Bogolјub Bulov, Eremić i još desetak Kumančana poginuli kao saborci legendarnog Alekse Dundića. Na Uralu poginuo je »Živa iz Kumana«.

Posle izbijanja revolucije u Nemačkoj i Mađarskoj, sovjetske vlasti dozvolile su da se slobodno mogu vratiti u svoje zemlјe zaroblјenici iz Rusije a isto tako je i Vrhovna komanda demobilisala internacionalne borce iz Crvene armije.

U toku novembra 1918. godine krenulo je više grupa komunista i simpatizera u zemlјu zajedno sa ostalim zaroblјenicima.

Među njima se nalazio i Ljubomir Čolić iz Kumana, koji je bio član jugoslovenske grupe komunista pri RKP(b) i radio je u komitetu u Samari. Čolić je učestvovao u formiranju Samarskog Internacionalnog pešadijskog puka i Internacionalnog konjičkog diviziona u čijem su sastavu bili Jugosloveni koji su se borili pod komandom čuvenog Čapajeva.

Ljubomir ČolićTokom 1918. i 1919. godine stigao je u selo veći broj povratnika iz Rusije: Racko Čolić, Nova Stančić, Blagoje Stančić, Maksa Mirilov, Joca Tatić, Živa Lazić, Svetozar Stanisavlјev — Zaka i drugi. Oni su učestvovali u revoluciji u Rusiji i mnogo su doprineli širenju komunističkih i revolucionarnih ideja u rodnom mestu. Ranije mirni i ćutlјivi selјaci postali su rečiti i odvažni agitatori čiji se snažni uticaj osećao u narodnim masama. Sve što se zbilo u radničkom pokretu u Kumanu nastalo je pod uticajem Kumančana učesnika oktobarske socijalističke revolucije. Uspesi te revolucije imaju ogroman značaj za razvoj naprednog pokreta u ovom selu. Ideje o oktobarskoj revoluciji, koje su preneli i širili povratnici iz Rusije, a bilo ih je oko stotinu, davale su impuls i ohrabrenje već revolucionisanom seoskom proletarijatu u Kumanu. Jedan od najistaknutijih političkih radnika bio je Lazar Blažić, čiji politički rad možemo pratiti, prema dokumentima, od 4. II 1920. godine, kada se kao crvenoarmejac nalazio u Krasnojarsku. Tada je imao 34 godine i bio je član RKP(b). U januaru 1921. godine upućen je iz Prve jenisejske inženjerske radničko-vojne brigade iz Krasnojarska na partijski kurs crvenih komandira u Moskvu. Nјegovo ime se nalazi na spisku od 17 kursista Jugoslovena, koje je 11. juna 1921. godine Centralni biro jugoslovenske grupe RKP(b) uputio u Jugoslaviju da organizuju i učvršćuju Komunističku partiju u svom zavičaju.

Da bi suzbili uticaj i propagandu »bolјševičkih ideja« među radnicima i selјacima vlasti su sprečavale njihov ulazak u zemlјu i vodili strogi nadzor nad njihovim kretanjem i radom.

Teška unutrašnja situacija i postojeće revolucionarno stanje radnih masa, kao i diferencijacija u redovima članova Socijaldemokratske partije, stvorili su povolјne uslove za brzo prodiranje komunističkih ideja. Uskoro posle Kongresa ujedinjenja, maja je formirana prva Mesna organizacija Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista) u Kumanu. Osnovana je u kući Laze Jančića-Krmećaka i imala je oko 500 članova i mnogo simpatizera. U rukovodstvu su bili: Čeda Stančić-Sergije, predsednik, Ljubomir Čolić, sekretar, a članovi Milutin Čolić, Racko Čolić, Boško Strajnić i Žarko Strajnić-Bađa i kao kontrolni član Nova Staičić.

Članovi ove organizacije bili su: Steva Radišić, Boža Radišić, Milutin Trifunjagić, Đurica Jeremić, Boža Lirić, Ljuba Mečkić, Pera Lirić, Joca Tatić, Maksa Mirilov, Boža Đurin, Milutin Miškov, Milan Čobanov, Đura Aćimac, Šandor Vioglavin, Kariton Mučalov, Spasoje Živanov, Živa Lazić, Milutip Brusin, Milutin Jelić, Blagoje Stančić, Lazar Brančić, Cvetko Lucić i Branko Tatić.

Tags: ,
paypal PNG24
ako želite da podržite razvoj sajta donacijom