Osnovna kanalska mreža (OKM 1973-1978.)

Početkom šezdesetih godina kopaju se kanali na ovom području, zatim grade značajni objekti, da bi izgradnjom brane na Tisi 1977. godine ovi radovi bili privedeni kraju. Sve izgrađene objekte preuzimala je Vodoprivredna organizacija „Gornji Banat” i kada su oni počeli da se u nekom delu koriste formirana je sekcija.

Ustava Novi Bečej, izgrađena 1971. godine

Tako su stovreni uslovi za sveukupni privredni razvoj i na ovom području. Osnovni zadatak je da se omogući rešenje glavnih melioracionih problema na poljoprivrednom zemljištu. To se postiže regulisanjem vodnog režima sa višenamenskim ciljem.

Završetkom izgradnje osnovne kanalske mreže i na našem području, koje je deo jedne šire celine, omogućava se njeno korišćenje. Koliko će se koristiti ovaj veliki privredni potencijal zavisi od izgrađenosti sistema za odvodnjavanje, zalivnih sistema, ribnjaka, pristaništa i svih onih koji koriste OKM.

Osnovna namena korišćenje OKM-a mogla bi se prikazati po funkcijama:

Odvodnjavanje

Omogućava prihvatanje svih suvišnih voda sa slivnog područja - gravitaciono (slobodnim padom) ili veštački - crpkama i evakuiše ih dalje u glavne prijemnike Tisu i Dunav. Trase OKM-a projektovane su tako da dimenzije proticajnih profila ovih velikih i moćnih kanala zadovoljavaju i u horizontalnom i visinskom pogledu. Naročito je u povoljan položaj dovedeno slivno podružje koje se gravitaciono odvodnjava i ono u Banatu iznosi oko 60% slivnog područja.

Gravitaciono područje osnovne kanalske mreže iznosi:

- u Banatu 440.000 ha

- u Bačkoj 530.000 ha

Ukupni doticaji suvišnih voda su značajni pa su izgrađeni novi i rekonstruisani postojeći sistemi za odvodnjavanje. Funkcija odvodnjavanja delimično se koristi još u toku izgradnje pojedinih deonica OKM-a, da bi se završetkom pojedinih celina i uspostavljanjem vodnog režima znatno povećala.

U srednjem i severnom Banatu uvođenjem u eksploataciju završenih deonica OKM-a do 1972. godine, značajno su poboljšani uslovi prihvatanja i evakuacije suvišnih voda sa slivnog područja. Sada su pojedini lokalni sistemi za odvodnjavanje dobili nove povoljnije ulive što omogućuje i gravitaciono odvodnjavanje većeg dela područja, pa je prestala potreba za njihovim pumpanjem u Tisu.

Dovršenjem magistralnog kanala poboljšaće se dosadašnji uslovi odvodnjavanja na ovom delu Banata, jer će tada biti uspostavljen projektovani vodni režim.

Međutim, tek izgradnjom sistema za odvodnjavanje koji slede povećaće se ova funkcija OKM-a, tj. povećaće se stepen korišćenja OKM-a u funkciji odvodnjavanja. To zahteva pre svega poljoprivreda i novi zahtevi u bliskoj budućnosti.

Ukupna dužina velikih kanala i vodotoka koji su kanalizovani i koji su u funkciji OKM-a iznose:

- u Banatu 509 km

- u Bačkoj 421 km

Važno je još napomenuti da gravitaciono područje OKM-a prihvata vode i sa teritorije Mađarske i Rumunije.

No, ostaje činjenica da je odvodnjavanje od svih aktivnosti na OKM-u najrazvijenije. Ovo ne začuđuje ako se ima u vidu da je tako i projektom OKM-a predviđeno.

Svi razvojni programi izgradnje sistema za odvodnjavanje odvijali su se na osriovu investicionih programa. Do kraja osamdesetih godina izgradnja je dobro napredovala.

Finansiranje izgradnje i rekonstrukcije sistema za odvodnjavanje odvijalo se na više načina. Korišćena su sredstva Opšteg investicionog fonda, banaka, sredstva vodoprivrednih organizacija i poljoprivrede. Period do 1975. godine smatra se najboljim periodom izgradnje detaljne kanalske mreže. Kasniji planovi i programi izgradnje sistema za odvodnjavanje odvijali su se u težim finansijskim uslovima, a cilj je bio da se svi sistemi dovedu na isti stepen sigurnosti.

Tako se u kasnijem periodu kompleksnije sagledava područje, pa se pored otvorene kanalske mreže grade i drenažni sistemi. Ovi drenažni sistemi imaju karakter istraživanja, eksperimentalni su i imaju za cilj da prikupe dragocena iskustva iz ove oblasti.

Snabdevanje vodom

Snabdevanje vodom je posle odvodnjavanja dobilo najznačajnije mesto. Sagledana je buduća potrošnja vode iz OKM-a, i prostorni raspored potreba za vodom. Izučene su karakteristike na mestima izvorišta OKM-a na Dunavu i Tisi, vodeći računa o tehnočkoj sigurnosti i ekonomičnosti snabdevanja vodom.

Vidovi potrošnje vode određuju ukupnu potrebu za vodom u koju spada: navodnjavanje, snabdevanje industrije i naselja, plovidba i ribarstvo.

Navodnjavanje

Osnovna kanalska mreža, projektovana je za navodnjavanje:

- u Banatu 300.000 ha

- u Bačkoj 210.000 ha

Iz Dunava i Tise zahvataju se značajne količine vode. Površine predviđene za navodnjavanje određene su na osnovu podataka o zemljištu i topografiji terena.

Funkcija OKM-a u navodnjavanju sastoji se u tome da se iz Tise i Dunava zahvataju potrebne količine vode i dovedu do vodozahvata zalivnih sistema. OKM može da ispuni ove zahteve, međutim izgrađenost zalivnih sistema u odnosu na mogućnosti je veoma mala pa je ovaj vid korišćenja OKM neznatan.

Počev od 1960. godine grade se savremeniji zalivni sistemi za navodnjavanje veštačkom kišom koji omogućuju intenzivnu proizvodnju u poljoprivredi. Međutim i izgrađeni sistemi se ne koriste u celosti zbog više subjektivnih razloga, kao što su na primer: nema postrne setve, nedostatak stručnih kadrova, nedovoljna saradnja sa naučnim istitutima i slično.

Opšta je ocena da se voda za navodnjavanje iz OKM-a malo koristi. Koristi se svega oko 8% od mogućnosti. Predviđena izgradnja sistema za navodnjavanja ne ostvaruje se. Prestruktuiranje agroindustrije moguće je samo uz navodnjavanje. Ograničene mogućnosti proširivanja obradivih površina neće biti moguće bez navodnjavanja.

Glavni razlog što se sistemi za navodnjavanje nisu gradili kako je to planirano, jeste nerešeno finansijsko pitanje.

Zato navodnjavanje mora biti deo šireg programa proizvodnje hrane, gde će svoje mesto naći vodoprivreda, poljoprivreda, industrija i trgovina.

Snabdevanje vodom industrije i naselja

Snabdevanje vodom industrije predstavlja takvo korišćenje vode koja će posle upotrebe biti vraćena u prečišćenom stanju da bi je ponovo mogli koristiti ostali potrošači. U sadašnjim uslovima industrija koristi vodu

iz OKM-a ali je ne vraća prečišćenu, pa se ova funkcija ne ostvaruje kako je to projektom predviđeno.

U sadašnjim uslovima vodu koristi u svom tehnološkom procesu ona industrija koja je od ranije locirana duž OKM-a. Tu se pre svega misli naindustrijski bazen Vrbas-Kula-Crvenka, Begej kod Zrenjanina i drugi. Potrošnja vode je u Bačkoj znatna i najčešće se koristi za potrebe hlađenja industrijskih postrojenja i pranja sirovina. Potrošnja je dosta neravnomerna u toku godine. Najveća je u jesenjem periodu a to je period kada su i dotoci Dunava i Tise mali, a oni su izvorište OKM-a.

U sadašnjim uslovima snabdevanje industrije vodom nije dolazilo u pitanje, kao ni snabdevanje novih kapaciteta duž OKM-a.

Snabdevanje naselja vodom iz kanala OKM-a se još ne vrši iako je projektom predviđeno snabdevanje stanovništva vodom i to u većoj meri nego industrije.

Plovidba

Ukupna dužina plovnih kanala sada iznosi:

- u Banatu 309 km

- u Bačkoj 355 km

Plovni transport u Bačkoj i Banatu ima dugu tradiciju. Još početkom prošlog veka izgrađen je prvi plovni kanal u Bačkoj koji je spajao Dunav sa Tisom i kanalisan je Begej koji je takođe bio plovan od Temišvara do Tise.

Završetkom izgradnje OKM-a ukupna dužina kanala je znatno uvećana. Stari iskopani kanali su uglavnom rekonstruisani i uklopljeni u mrežu plovnih puteva.

Analizirajući ovu funkciju OKM-a može se konstatovati da se plovni transport intenzivno razvijao. Sa proširenjem mreže plovnih kanala i izgradnjom nove flote i pristaništa povećao se obim robnog prometa desetak puta, ali je struktura zastupljenosti roba nezadovoljavajuća. Uglavnom se prevozi šljunak i nafta (oko 90% ukupno ostvarenog prometa) dok se neke druge robe (ugalj, žitarice, veštačko đubrivo, šećerno repa i drugo) još ne prevoze ili su neznatno zastupljene.

Povećanje obima plovidbe doprinelo je izgradnji pristaništa u Banatu i Bačkoj (pristanište u Novom Bečeju i Kikindi).

Plovni kanali OKM-a pokazali su visoke kvalitete: ustaljen režim vodostaja, zadovoljavajući gabariti, savremeno prevođenje plovila uz zadovoljavajuće održavanje plovnih puteva i slično. Nije bilo dužih prekida plovidbe, osim prilikom remonta prevodnica i neplaniranih kvarova.

Za dalji razvoj plovidbe na kanalima OKM-a potrebna su nova ulaganja u kapacitete rečne flota i izgradnju i opremanje kanalskih pristaništa.

Kada se uporedi pretpostavljena plovidba sa sadašnjim stanjem može se zaključiti da se plovidba dobro razvijala. Ostvareni promet prevazišao je očekivanja, verovatno zbog toga što ima svojih prednosti u odnosu na drugu vrstu saobraćaja, pogotovo u uslovima deficita energenata.

Sagledavanja u ovom vremenskom intervalu, odnosno do 1980. godine, pokazuju da će se plovidba i dalje razvijati, pa bi bilo potrebno usmeriti razvoj pristanišne delatriosti u sledećim pravcima:

- proširiti pristanišnu delatnost,

- uvoditi novu pretovarnu tehnologiju roba,

- povećati plovni park, i

- proširiti mrežu plovnih kanala.

Ribarstvo

Razvoj ribarstva na OKM-u posmatramo kroz:

- korišćenje kanalske vode za sportski i privredni ribolov, i

- snabdevanje vodom ribnjaka duž OKM-a.

Vode OKM-a namenjene za sportski i privredni ribolov pokrivaju površinu od oko 5.000 ha. Na njima je uglavnom ustaljen režim sa malim brzinama vode. Priobalna vegetacija obezbeđuje povoljne uslove za ishranu i mrest ribe. Na starim kanalima, uglavnom u Bačkoj, prisutan je privredni ribolov dok se u Banatu, gde su uglavnom novi kanali, oni pretežno koriste za sportski ribolov. Za dalji razvoj ribarstva treba raditi na poboljšanju strukture ribljeg sastava poribljavanjem kvalitetnim vrstama riba i očuvanju sadašnjeg kvaliteta vode na OKM-u.

Snabdevanje ribnjaka vodom duž OKM-a prisutno je, mada u ma- njoj meri nego što to mogućnosti pružaju. Iz OKM-a voda se u potrebnim količinama, putem vodozahvata, koristi za punjenje, dopunjavanje i osvežavanje ribnjaka. Kod snabdevanja ribnjaka nije bilo većih problema osim na deonicama koje su opterećene neprečišćenim otpadnim vodama (Vrbas, Zrenjanin).

U svakom slučaju izgradnjom OKM-a proširene su mogućnosti razvoja ribarstva u Vojvodini. Programi razvoja ove oblasti predviđaju izgradnju novih ribnjaka duž magistralnih kanala i povećanje proizvodnje na postojećim ribnjacima.

Osnovna kanalska mreža je sposobna za snabdevanje ribnjaka vodom tokom cele godine, ali je problem kvalitet vode na nekim deonicama, što je limitirajući faktor u ovoj privrednoj oblasti.

Prihvatanje upotrebljenih voda

Prihvatanje upotrebljenih - zagađenih voda od naselja i industrije predstavlja najveći nerešen problem u Hidrosistemu Dunav-Tisa-Dunav, pa i osnovnoj kanalskoj mreži.

Projektom OKM-a računalo se da će veliki kanali kao i reke biti kolektori otpadnih voda ali u prečišćenom stanju, tako da ih drugi korisnici mogu upotrebljavati bez štetnih posledica.

Sadašnje stanje OKM-a je takvo da se upuštaju ogromne količine neprečišćene ili delimično prečišćene vode. Najviše upušta prehrambena, tekstilna, kožarska i druga industrija. Pored industrijske i komunalne zagađene vode prihvataju se i vode sa poljoprivrednih zemljišta, u cilju odvodnjavanja, koje u sebi sadrže mineralno đubrivo i pesticide i negativno utiču na kvalitet vode u kanalima. Postoje i drugi manji zagađivači kao što je plovni transport i slično.

Zagađenja otpadnih voda pretežno su organskog karaktera sa ostacima biljnog i životinjskog porekla.

Pored zagađenja koja proističu od domaćih zagađivača, prihvataju se i zagađene vode koje dolaze iz drugih zemalja. One se uvode preko reka koje su presečene državnom granicom, a to su pre svega Dunav, Tisa, u Banatu Zlatica, Begej, Tamiš i drugi manji vodotoci. Naravno nisu sve reke zagađene podjednako i u isto vreme. Neke donose jače zagađenje a neke su zagađene u manjoj meri.

Uticaj zagađivanja ogleda se kroz promene fizičkih osobina i hemijskog sastava vode, što smanjuje stepen upotrebljivosti vode.

Najugroženije deonice kanala su Vrbas - Bečej, Kikindski kanal nizvodno od Kikinde, Begej u celom toku i neki drugi industrijski centri.

Kvalitet kanalske vode utvrđuje se uzorkovanjem na određenim mestima, a zatim se laboratorijski ispituju hemijske, biološke i bakteriološke karakteristike. Dugogodišnja ispitivanja pokazuju tendenciju pogoršanja kvaliteta voda na OKM-u.

Za saniranje postojećeg stanja na zagađenim deonicama se propuštaju povećane količine vode iz Dunava i Tise radi razblaženja a time i smanjenja koncentracije otpadnih voda. Drugim rečima iz Dunava i Tise, radi smanjenja zagađenja, zahvataju se relativno čiste vode koje se upućuju prema ugroženim deonicama. Postignuti rezultati nisu zanemarIjivi jer se postižu zadovoljavajući efekti. Ovakvo razblaženje otpadnih voda ne bi smelo da se prihvati kao trajno rešenje.

Pravo rešenje za eliminisanje uticaja otpadnih voda nalazi se u izgradnji uređaja za prečišćavanje otpadnih voda. Neki veliki zagađivači vrše pripreme za izgradnju uređaja za prečišćavanje otpadnih voda, ali za rešavanje ovog značajnog problema moraju se angažovati i ostali zainteresovani.

Glavni razlog što je stanje kvaliteta voda na kanalima OKM-a nezadovoljavajuće je taj, što privreda nije u dovoljnoj meri pratila razvoj zaštite vode. U narednom periodu sa razvojem privrede, posebno industrije, kvalitet vode će se još više pogoršati. Primena zakonskih propisa kod izgradnje novih privrednih objekata koji ispuštaju otpadnu vodu u izvesnoj je meri zaustavila pogoršanje kvaliteta vode, ali bez tendencije poboljšanja, pa je stanje vode na pojedinim deonicama kritično.

Navešćemo neke aktivnosti za prevazilaženje nastalih problema oko zaštite voda:

- koordinirati sve aktivnosti i programe koji se odnose na izgradnju uređaja za prečišćavanje na OKM-u,

- povećati sredstva za rešavanje ovih problema, imajući u vidu da će se privreda sve više vezivati za vodu,

- sprovesti potrebne intervencije, u vidu akcija, gde je to neophodno.

Zato problem zaštite vode mora biti stalno prisutan u svim sferama privrede.

Odbrana od poplave

Odbrana od poplave ili prihvatanje spoljnih voda, ostvaruje se kroz poboljšanje samih uslova odbrane na vodotocima koje preseca državna granica, odnosno onih koji dolaze iz Rumunije. Ti vodotoci su Zlatica, Begej, Tamiš i ostali koji imaju izgrađene nasipe i pre izgradnje Magistralnih kanala imali su ozbiljnih problema kod odbrana od poplava.

Sada kada je osnovna kanalska mreža izgrađena, režim visokih voda pozitivno se menja, jer se one prihvataju iz pomenutih kanalizovanih vodotoka i preko naših sistema kanala i ustava odvode dalje u Tisu i Dunav.

Na našem području pored Zlatice u funkciji odbrane od poplave nalazi se i Kikindski i deo Magistralnog kanala.

Postoje i druge funkcije osnovne kanalske mreže koje će kasnije naći svoje mesto u eksploataciji kanala.

Tako je osnovna kanalska mreža Hidrosistema DTD preuzela zadatak osnovnog uređenja voda, što omogućava pun razvoj i korišćenje svih privrednih potencijala.

Osnovnu kanalsku mrežu čine njeni objekti tj. njeni kanali i hidroobjekti, a hidroobjekti su brana, ustave, prevodnice, pumpe i drugi manji prateći objekti.

Objekte OKM-a na našem području čine:

- deo Magistralnog kanala (kanal Banatska Palanka - Novi Bečej),

- deo Kikindskog kanala, i

- hidročvor u Novom Bečeju, gde su locirani veliki hidroobjekti: Brana na Tisi, vodozahvatna ustava i kanalska prevodnica.

U kasnijem izlaganju o ovim objektima i ostvarenim funkcijama osnovne kanalske mreže biće više reči.

Danas kada su nasipi i kanali od nekadašnje vizije postali stvarnost i kada su kanali postali takav sistem koji ima svestrane namene i mogućnosti, kada se vodom može upravljati i njena namena iskoristiti za sve koji su u njenom okruženju, ostvarene su davnašnje težnje Ijudi na ovim prostorima da bolje i bezbednije žive i stvaraju.

Otuda i potiče ideja o izgradnji Hidrosistema DTD kao davne vizije, a koja je u naše vreme postala stvarnost. O tome je mislio i na tome radio tvorac ideje o izgradnji Hidrosistema DTD, inženjer Nikola Mirkov, a tako su mislili i oni koji su nastavili da rade ono što je on započeo.

Nikola Mirkov, idejni tvorac Hidrosistama DTD, ukazao je na ogromno potencijalno bogatstvo nekadašnjeg Panonskog mora. Uvideo je da su poplave veliko zlo a suše još veće. Ceo život njegov bio je posvećen borbi protiv tog zla, uz ogromni optimizam i veru u svoje ideje.

Vojvodina koja ima izrazito kontinentalnu klimu i okolnosti da se nad njom sukobljavaju hladne i vlažne struje s Atlantika i žarke suve iz Afrike, uslovljavaju stalnu i opaku smenu vlažnih i sušnih godina. Tako je zemlju jedne godine trebalo navodnjavati a iduće sa njenih obrađenih njiva odvoditi višak vode koji preti da bude fatalan za poljoprivredu.

Rečnikom statistike kazano je da je od 100 godina u Vojvodini 51 bila sušna, 32 su donosile Ijudima nevolje od poplava a samo 17 godina je bilo povoljno za poljoprivredu.

Od velikih rečnih (spoljnih) voda neposredno je bilo ugroženo 660 hiljada hektara zemljišta koje je još pre 200 godina bila pod stalnim močvarama. Pored poplava neki put još veće štete nanose podzemne i vode od atmosferskih padavina (unutarnje vode) koje ugrožavaju oko 1,5 miliona hektara u Vojvodini.

Tako velike štete naterale su čoveka na radikalan potez, kako bi se oslobodio zavisnosti od vodene stihije i njene rušilačke snage. Zato je trebalo učiniti ono što priroda nije. Trebalo je Ijudskim rukama stvoriti nasipe, kanale, regulisati i stvoriti reku koja će odvodnjavati i navodnjavati, koja će slušati čoveka, čije vode neće nanositi zlo.

Za realizaciju jednog tako velikog poduhvata kao što se desio u vodoprivredi trebalo je ogromno iskustvo i znanje, istorijski uslovi, timovi stručnjaka koji su tokom ovog tridesetogodišnjeg posla stvarani za jednu tako celovitu ideju.

Ono što je kod nas stvarano odnosi se i na aktivnost vodoprivredne organizacije „Gornji Banat” sa sedištem u Kikindi, a to je period od 1963-1995. godine, s tim da je u njenom sastavu do 1978. godine bila i Osnovna kanalska mreža čija je radna jedinica bila u Novom Bečeju.

Opšta je ocena da je ovaj period, period ekspanzije u svim oblastima vodoprivrede, kada se radilo i gradilo na velikom prostoru u velikom obimu. Period od sredine šesdesetih do kraja sedamdesetih godina može se upisati zlatnim slovima u analima vodoprivrede.

U tom periodu sanirani su svi tiski i dunavski nasipi, rešeno je odvodnjavanje izgradnjom moćnih sistema za evakuaciju suvišnih voda i izgrađena je osnovna kanalska mreža sa velikim kanalima i hidroobjektima.

TAKO JE NASTAO HIDROSISTEM DUNAV-TISA-DUNAV.

U proteklom periodu, od 1963-1995. godine, direktori Vodoprivredne organizacije u Kikindi, bili su: Gavrić Milan, dipl. inž., Bubalo Jovan, dipl. pravnik, Micković Stevan, dipl. inž., Milošević Stanoje, dipl. inž. i Medarević Stevan, dipl. inž.

Tehničko osoblje na terenu činili su: Popović Vasa, građ. inž. i tehničari Aćimović Dušan, Vrebalov Ivan u Novom Bečeju i Belić Svetozar i Maćaš Borislav u Novom Miloševu.

Delegati u organima samoupravljanja, koji su nesebično pomagali izgradnju sistema za odvodnjavanje bili su: Popov Radovan, dipl. inž., Neatnica Stevan, dipl. inž. iz Novog Miloševa, Kontrić Jovan, dipl. inž. iz Kumana i drugi.

U Melioracionoj zajednici za letnji nasip „Ljutovo”, poslove je vodila Mesna zajednica iz Novog Bečeja na čelu sa Mihajlom Peskarom, dok je stručne poslove vodio Vasa Popović, građ. inž. Na čelu upravnih organa bili su aktivisti: Vaščić Đura, Marčićev Veselin, Garčev Branko, Koledin Obrad i drugi ugledni poljoprivrednici iz Novog Bečeja koji su imali svoju zemlju u toj rudini.

paypal PNG24
ako želite da podržite razvoj sajta donacijom

Da li ste znali...

da je naše mesto pedesetih godina XX veka u okviru Plivačkog kluba »Jedinstvo« imalo i svoju ekipu za vaterpolo?