Trgovina, zanatstvo, industrija u prošlosti Novog Bečeja

Reka Tisa i geografsko-politički položaj Vojvodine su bile bogomdani za razvoj trgovine u Novom Bečeju. Ali naravno, bez prvoklasne crne banatske zemlje za pšenicu i bogatih pašnjaka za stoku, razvoj trgovine bio bi mnogo sporiji i slabiji. U ovom reonu Ugarske se krajem XVIII i do sredine XIX veka u našem mestu, pored Velikog Bečkereka nalazilo središte veletrgovine pšenicom i stokom. U novobečejsku luku stizalo je žito iz celog Banata gde se vršio otkup oko milion požunskih merica pšenice na godišnjem nivou. U tom vremenu Novi Bečej je bio najveće trgovinsko mesto pšenice u Monarhiji, kada su se i u Vranjevu nalazili glavni magacini pšenice Velikokikindskog dištrikta. Posle 1944. godine trgovinsko preduzeće na veliko i malo „Potisje" drži monopol u celoj opštini sve do sredine osamdesetih godina XX veka. Privatnih trgovina u tom periodu takoreći nije ni bilo. Pojavom prvih privatnih trgovinskih radnji i stovarišta građevinkih materijala, novobečejcima je ponuđena raznovrsna i kvalitetna roba. Nagla ekspanzija tih trgovina na malo počinje krajem osamdesetih godina XX veka.

Zanatstvo u Novom Bečeju kao i u ostalim selima vodi poreklo od naturalne proizvodnje stanovništva. U početku se javljaju kapamadžije, mumdžije, sapundžije, opančari i čizmari. Njih slede pored ostalih, krojači, obućari, užari, ćurčije, kovači, bačvari, tkači, mesari itd. Početkom XX veka i između dva svetska rata javljaju se i novi zanati u našem mestu, prvenstveno zbog novih tehnologija: precizni mehaničari, sajdžije, mašinbravari i električari. Bez obzira što su zanatlije pripadale višem staležu, svoj status su mogli održati samo vrednim i kvalitetnim radom. I posle 1944. godine zanatlije zauzimaju značajno mesto u privrednom životu našeg mesta. Godine 1948 na teritoriji opštine registrovano je 152 zanatlija. Iako je zanatstvo u Novom Bečeju bilo na zavidnom nivou po brojnosti, raznikolosti i stručnosti, privreda i industrija našeg mesta nisu uspele da dosegne neke visine.

Industrijalizacija je kod nas započeta izgradnjom parnog mlina Milko Vilmoša i parne pilane njegovih sinova. Od 1907. godine mala fabrika Andraša Vagnera prozvodi ciglu i crep, što će posle 1922. godine braća Bon unaprediti, a posle drugog svetskog rata pod nazivom „Polet", fabrika će postati poznati i renomirani proizvođač grube keramike. Vranjevo je u periodu od 1910 do kraja dvadesetih godina XX veka imala i svoju pivaru. Proizvodnja električne energije počinje 1926-1927. godine puštanjem u rad električne centrale u Vranjevu i Novom Bečeju. U drugoj polovini XX veka osniva se Mašinoinvest (preteča Fop-a) , DP „Pobeda" 1963. godine prerasla je u malu fabriku obuće. Brodogradilište „Tisa" za opravke i remont brodova i šlepova osniva se 1957. godine. Udruživanjem zidarskih i tesarskih majstora počinje sa radom i Građevinsko-zanatsko predueće i „Dekor" preduzeće za preradu i površinsku zaštitu metala. Žitoprerada izgrađuje svoj mlin 1965. godine i svrstava se u bolje opremljene mlinove u Vojvodini. Preduzeće Kluz iz Beograda osniva svoju fabriku „Tisa" u Novom Bečeju 1959. godine. Spajanjem seljačkih zadruga 1946 osniva se „Sokolac" za poljoprivredne delatnosti, itd.