Opšte geografske karakteristike opštine Novi Bečej

Fizičkogeografske karakteristike

Geomorfološke i geološke karakteristike. U geomorfološkom pogledu teritorija opštine Novi Bečej predstavlja nizijsku ravnicu koja je generalno nagnuta ka i u pravcu oticanja reke Tise, odnosno ka zapadu i jugu. Njene apsolutne visine se kreću u rasponu 76-86 m. Teritorija opštine se prostire se na dve reljefne celine, na nižoj - aluvijalnoj ravni Tise i višoj - lesnoj terasi. Aluvijalna ravan Tise generalno zahvata zapadne delove opštine, a lesna terasa (pleistocena terasa, varoška terasa i sl.) severoistočne, istočne i jugoistočne delove opštinske teritorije. U vrhu gološkog stuba opštinskog područja preovlađuju kvartarni sedimenti predstavljeni holocenim alevritima, peskovima, glinama i barskim formacijama, kao i pleistocenim lesoidnim alevritima i alevritičnim peskovima.

Zgrada opštine Novi Bečej Foto: L. Lazić

Klimatske karakteristike. Opština Novi Bečej se nalazi u oblasti umerene kontinentalne klime sa nešto izraženijim elementima kontinentalnosti. Prosečna godišnja temperatura vazduha ovde iznosi oko 11°C. najhladniji mesec, u višegodišnjem proseku, je januar (-1,o°C), a najtopliji jul (21,5°C). Na području opštine vetrovi duvaju iz svih pravaca. Najveću učestalost imaju jugoistočni (234%) i severozapadni (159%), a najmanju istočni (53%) i jugozapadni (77%) vetar. Opština Novi Bečej prosečno godišnje primi oko 580 mm atmosferskog taloga. U višegodišnjem proseku najkišovitiji mesec je jun (oko 81 mm) i maj (oko 63 mm), dok najmanje padavina imaju mart i oktobar (oko 37 mm). Prosečna godišnja vrednost insolacije u opštini iznosi oko 2100 časova.

Hidrološke karakteristike. Zahvaljujući intergranularnoj poroznosti kojom se odlikuju kvartarni sedimenti, koji pokrivaju celokupnu teritoriju opštine Novi Bečej, plitka freatska izdan ima kontinuiranu zastupljenost na čitavom posmatranom području. Pored freatske izdani, čija je dubina svega nekoliko metara, na području opštine Novi Bečej otkrivena je i duboka arteška izdan koja se ovde javlja u pet paralelnih horizonata od kojih se najdublji nalazi na dubini od oko 250 m.

Novo Miloševo, crkva Svetog arhangela Gavrila Foto L. Lazić

Među površinskim hidrološkim objektima u opštini Novi Bečej, svakako je najznačajnija reka Tisa, po dužini toka i veličini sliva, najveća pritoka Dunava. Od ostalih površinskih hidroloških objekata u opštini, pre svih je važno pomenuti Tisine mrtvaje, odnosno jezera Medenjaču i Čurušku mrtvaju, koje su od glavnog toka odvojene veštačkim putem tokom regulacije njegovog korita u drugoj polovini 19. i početkom 20. veka. Kanali, koji su kopani pre svega za potrebe odvodnjavanja, takođe predstavljaju značajan element površinske hidrografije u opštini Novi Bečej. Najznačajniji među njima je magistralni kanal Banatska Palanka-Novi Bečej čiji se uzvodni deo nalazi na teritoriji opštine. Pored pomenutog, značajnije kanale predstavljaju još i Mali Begej i kanalisana Galacka.

Biljni i životinjski svet. U prirodnim uslovima biljni svet na području opštine Novi Bečej ima osnovne karakteristike stepske panonske vegetacije sa posebnim obeležjima vegetacije banatskog Potisja. No, kao i u najvećem delu Vojvodine, i na teritoriji novobečejske opštine prirodna vegetacija je najvećim delom zamenjena različitim kulturnim biljkama. Prirodna vegetacija (šume, hidrofilna vegetacija, niske trave na slatinama i sl.) se zadržala jedino pored puteva, u depresijama, na slatinskim površinama i u barama i močvarama. Prirodni životinjski svet opštine je predstavljen sisarima (srna, divlja svinja, poljski miš, tekunica, hrčak, jež, tvor i dr.), pticama (divlja patka i guska, prepelica, jarebica, fazan, grlica, vrabac, vrana, čvorak, sova i dr.) i ribljim vrstama (šaran, som, smuđ, karaš, štuka i dr.).

Bočar, crkva Svete Katarine Foto: L. Lazić

Pedološke karakteristike. Teritoriju opštine Novi Bečej pokriva raznovrstan pedološki pokrivač predstavljen sledećim tipovima zemljišta: černozem, ritska crnica, ritska smonica, aluvijalno zemljište, solončak i solonjec.

Društveno-geografske karakteristike

Istorijat - Prema rezuitatima arheoloških istraživanja, ljudskih naseija na ovom prostoru bilo je još oko 3000 p.n.e. Najstariji i najbolje ispitani lokaliteti su Borđoš jugo-zapadno i Matejski Brod severoistočno od Novog Bečeja. Iz srednjovekovnog perioda najbolje je očuvana Arača, koja se nalazi na oko 12 km prema Novom Miloševu. Ovaj manastir potiče iz XI veka i predstavlja prvobitnu lokaciju Vranjeva.

Kao tvrđava pominje se još 1342. godine pod nazivom Castellanum de Beche. Kao naselje, odnosno varoš, pominje se 1441. godine. Utvrđenje je na osnovu Karlovačkog mira, 1701. godine miniranjem razoreno do temelja. Po popisu iz 1717. godine Török Becse ili Turski Bečej, danas Novi Bečej, pominje se kao selo sa svega dvadeset nastanjenih kuća. Značajne promene u nazivu mesta usledile su od 31.03.1750. godine kada Turski Bečej dobije ime Francisdorf. Ovo ime je vremenom posrbljeno u Franjevo (a potom u Vranjevo). Godine 1920. opet menja naziv, sada u Novi Bečej, a 1946. godine stari deo naselja - Vranjevo i novi deo - Novi Bečej dobijaju jedinstveni naziv Vološinovo, da bi ga 1952. godine ponovo promenili u Novi Bečej; koji se zadržao do danas. Veći zastoj u razvoju naselja i privrede zabeležen je 1886. godine zbog velikog požara i 1893. godine zbog kolere (Mečkić, 1989).

Značajnije godine u istoriji mesta su: 1732. kada je osnovana prva škola, koja postaje redovna od 1830. godine, crkva je podignuta 1741. godine, a 1883. godine naselje dobija železničku prugu, a 1927. godine dobija električnu centralu.

Novi Bečej je danas administrativni centar istoimene opštine u čijem se sastavu nalaze još tri naselja Novo Miloševo, Kumane i Bočar.

Novo Miloševo je drugo po veličini naselje u opštini. Nastalo je od dva naselja: Beodre i Karlova. Beodra je staro naselje koje datira iz 1331, a Karlovo je mlađe i nastalo je 1751. prilikom naseljavanja demilitarizovanih Srba. Svoje sadašnje ime dobilo je posle Drugog svetskog rata po borcu i organizatoru ustanka u ovom kraju Milošu Popovu.

Kumane je naselje koje je najbliže Novom Bečeju. Poreklo imena potiče od azijskog plemena Kumani koje je početkom XI veka pustošilo ove krajeve i na ovom lokalitetu formiralo naselje. Prvi pisani trag datira iz XVII veka, kada se Kumane pominje kao srpsko naselje u Banatu.

Bočar je najmanje naselje u opštini. Postoje dokumenta koja govore da je ovo naselje postojalo još u XIII veku. Kao srpsko naselje pominje se početkom XVIII veka (Ginter, 2007).

Stanovništvo - U pogledu broja stanovnika mesto nema velikih promena u poslednjih 130 godina. Godine 1869. izvršen je prvi popis po kome je bilo 14.423 stanovnika, a po poslednjem popisu 2002. zabeleženo je 14.406. U naselju Novo Miloševo po istom popisu zabeleženo je 6.773 stanovnika, u naselju Kumane 3.806, a u naselju Bočar 1.896. U opštini Novi Bečej po poslednjem popisu 2002. bilo je ukupno 26.924 stanovnika (Savezni zavod za statistiku, 2004). U pogledu nacionalne strukture ovo naselje je od najstarijih vremena bilo naseljeno pretežno srpskim stanovništvom. Zna se da su familije Štefkić, Joksimović, Džigurski, Rajić, Perić, Popović, Tucaković i Lucić došle iz Peći još pre Čarnojevića, a veliki broj familija se doselio u vreme Velike seobe Srba 1690. godine.

Skoro 150 godina ovo naselje je bilo srpsko dok spahija Sisanji nije naselio Mađare iz gornje Mađarske posle mađarske bune 1848. godine. Pre doseljavanja ovih Mađara bilo je svega oko deset mađarskih kuća ranije doseljenih, koji su bili izmešani sa Srbima, a novodoseljeni su naseljeni odvojeno (Erdeljanović, 1986). U etničkoj strukturi stanovništva najviše su zastupljeni Srbi (69,94%), Mađari (19,22%), Romi (3,59%) i deo stanovništva, koji se izjašnjava kao Jugosloveni (2,1%). Pismenost je oko 95%.

Polna i starosna struktura imaju opšta vojvođanska obeležja. Prema polnoj strukturi nešto je veći broj žena u odnosu na broj muškaraca (13.779 pripadnica ženskog pola i 13.145 pripadnika muškog pola), a u pogledu starosne strukture javlja se nepovoljna pojava starenja stanovništva, koja je od 1961. godine sve izraženija. U starosnoj strukturi opštine, stanovništva mlađeg od 25 godina ima 30,5%, stanovništva srednje dobi (25-60 godina) ima 47,8%, a stanovnika sa više od 60 godina ima 21,8%. Prosečna starost stanovnika je prilično visoka i iznosi 39,7 godina, što svrstava stanovništvo Novog Bečeja u staro stanovništvo.

Privreda - Među privrednim granama dominiraju poljoprivreda i industruja, a poslednjih nekoliko godina sve veća pažnja posvećuje se saobraćaju, trgovini, ugostiteljstvu i turizmu.

Poljoprivredu čini ratarska i stočarska proizvodnja. Oko 75% površine hatara čini obradivo zemljište, što predstavlja najznačajniju osnovu ratarske proizvodnje. Ratarsku proizvodnju karakteriše najpre proizvodnja žita, a zatim slede industrijske kulture, povrće i voće. Sve do tridesetih godina XX veka Novi Bečej je bio najvažnije mesto za izvoz žita iz Banata za veliki deo Evrope.

Na imanju grofa Rohonjcija, na Bisernom ostrvu, gajile su se u Evropi čuvene dinje „Biser Tise“ i proizvodilo možda još čuvenije carsko vino ,,Krokan“. Dinja više nema, ali poljoprivredno dobro „Sokolac” i dalje uspešno plasira u zemlji, ali i u Evropi, svoj ekskluzivni ,,Krokan“ (Bajić, 1983).

Nosilac razvoja opštine je Industrija građevinske keramike ,,Polet“, jedan od najpoznatijih proizvođača crepa i keramike u zemlji. Iz godine u godinu ,,Polet“ proširuje svoje kapacitete, otvara nove pogone i osvaja sve značajnije mesto na domaćem i stranom tržištu. Dugo vremena ,,Hinom“ iz Novog Miloševa i ,,Biser“ iz Kumana, isticali su se po proizvodnji hemijskih sredstava, ali je na žalost ta proizvodnja u ,,Hinomu“ danas u potpunosti, a u ,,Biseru“ delimično obustavljena.

Među ostalim privrednim delatanostima sve veći značaj imaju trgovina i saobraćaj, a svakako značajan nosilac privrednog razvoja ove opštine treba da ima turizam.

Naselja - Novi Bečej je zbijeno naselje panonskog tipa. Teritorija grada nema pravilan geometrijski oblik. Grad se po svojoj dužoj osi, prostire uz Tisu, zadržavajući pravac njenog oticanja. Najširi deo gradske teritorije prostire se od centra naselja, prema istoku, do železničke stanice. U naselju su formirane prave, dovoljno široke i međusobno paralelne ulice, koje se seku pod pravim uglom. Jedina odstupanja javljaju se ponegde uz dolinu Tise i uz staro i napušteno korito Malog Begeja. Centar grada je blizu obale Tise. U tom delu nalaze se svi značajni objekti u oblasti društvenih delatnosti, trgovine i ugostiteljstva. Tu su: stara zgrada Skupštine opštine Novi Bečej, Dok kulture, škole, velika robna kuća i druge zančajnije prodavnice, bioskop, ugostiteljski i drugi objekti. Jedno veće proširenje u centru, izgrađeno je za trg sa parkom. Osnovni tipo vi su klasično građene kuće ,,uz put” i ,,na brazdu”. Pored ovih, sve više se grade savremene prizemne i spratne stambene zgrade, ispred kojih su prema ulici, lepo uređeni cvećnjaci i travnjaci. Izgradnjom višespratnica, asfaltiranjem ulica i trotoara, sađenjem drvoreda i proširivanjem travnjaka i cvetnih površina, kao i postavljanjem savremene rasvete po ulicama, naselje Novi Bečej sve više poprima izgled lepog i savremenog gradića.

Novo Miloševo je naselje panonskog tipa, pravougaonog tipa sa pravim i širokim ulicama. Pruža se pravcem jugozapad-severoistok. Kuće su panonskog tipa sa istim karak- teristikama kao i ostala naselja opštine.

Kumane je naselje panonskog tipa izgrađeno na uzdužnom uzvišenju koje predstavalja fluvijalnu obalsku gredicu. Naselje ima kvadratni oblik. Ulice su prave, međusobno paralelne i seku se pod pravim uglom. U centru sela nalazi se trg, na čijem se jednom delu nalazi pijaca.

Bočar je takođe naselje panonskog tipa. Ima oblik nepravilne petougaone geometrijske slike. Ulice su prave, međusobno paralelne i seku se pod pravim uglom (Bajić, 1983).

paypal PNG24
ako želite da podržite razvoj sajta donacijom

Da li ste znali...

da je prva štedionica u Novom Bečeju osnovana 1869. godine pod imenom Tursko-bečejska  štedionica, a njen prvi direktor bio je ing. Kepeši Ištvan?