Arheološki lokaliteti Arača, Bečejska tvrđava i lokalna zajednica

Arača, srednjovekovna varoš sa crkvom i manastirom. Ili kada kažete Arača, za domaće stanovništvo to su zidovi crkve, ostaci bazilike u ravnici koja vekovima izaziva različita osećanja, reakcije i komentare. Arheološka iskopavanja su otkrila manju parohijsku crkvu iz XI veka. Temelјi ove crkve su sačuvani u srednjem brodu trobrodne bazilike sagrađene početkom XIII veka. Severno uz zidove bazilike krajem XV veka sagrađen je manastir, a srednjovekovno naselјe, manje je istraženo, formiralo se u okolini. Severozapadno od bazilike, uz levu obalu Crne bare uočavaju se ušoreni redovi kuća. Južno od bazilike je uslovno urbanizovana Arača. Uz obalu Crne bare počeci naselјa sežu do ranih praistorijskih naseobina. Uz baziliku novija istraživanja potvrđuju manastirske fortifikacije građene u različitim periodima.

Izložba o Arači u Domu kulture u Novom Bečeju

Arača je mesto okuplјanja različitim povodom, vikend izleti, obeležavanje blagdana pretpostavlјenih patrona ovog svetog mesta, izleti koji su organizovani povodom obeležavanja značajnih datuma iz novije istorije, porodični dolasci.

Istraživanja arheoloških lokaliteta često traju decenijama i podrazumevaju i značajna finansijska sredstva. U nameri da izdvojena sredstva budu maksimalno iskorišćena lokalna samouprava je činila ustupke tako što je arheološka iskopavanja oslobađala dažbina koje su namenjene Opštini. U nekoliko kampanja lokalna samouprava je na različite načine obezbedila prevoz ili smeštaj arheološke ekipe, opreme i nalaza. Nekoliko generacija radnika iz ove sredine, najpre zaštitnim radovima na Arači, postaje kvalifikovani deo arheoloških iskopavanja i na drugim lokacijama. Još jedna uzajamnost i nijansa bolјeg života koju stičemo svešću o potrebi poštovanja i brige o nasleđu kao opštem dobru. Konzervatorsko-restauratorski radovi na zidovima bazilike mogu značiti početak za nastajanje stručnih i licenciranih preduzeđa u lokalnoj zajednici. I ovaj trend je posledica dobrog odnosa prema Arači i nagoveštaj još jedne od mogućnosti u potencijalu kulturnog nasleđa kao resursa održivog razvoja.

Lokalna zajednica je izgradila put, dovolјno prohodan, koji ne narušava okolinu, i parking gde će se vozila na kratko zadržati, zaprežna kola, traktori, autobusi. Kroz odnos lokalne zajednice prema Arači prelama se značaj Arače kao opšteg, zajedničkog nasleđa. U okruženju je indikator i potvrda dobrih odnosa u lokalnoj zajednici.

Za uspešnu brigu o kulturnom nasleđu, neophodno je uzajamno poverenje lokalne zajednice i ustanova kulture. Privatne zbirke, ne razmatrajući namere kolekcionara, pojedinaca iz lokalnih sredina, često su početak, koji uz specifične transformacije, inicira formiranje profesionalnih institucija. Glavaševa kuća je postavka u osnivanju podržana od lokalne zajednice. Izložbena postavka u Domu kulture je rezultat pozitivne saradnje profesionalnih ustanova, lokalne samouprave, pojedinaca i ostvarenih projekata prekograničnih institucija lokalne samouprave. U holu nekadašnjeg Radničkog doma, prezentovani su rezultati istraživanja Arače i Borđoša. Pravo mesto, u središtu je zbivanja Velikogospojinskih dana, još jedne manifestacije koju organizuje lokalna samouprava.

Turizam i kulturno nasleđe se preporučuju kao formula za bolјi život lokalne zajednice. I dok se turističke organizacije iz okruženja pripremaju ili preračunavaju, iz oblaka banatske prašine pojaviće se traktor i prikolica sa poštovaocima Arače. Autobus sa đacima. Svest o značaju postoji, ali čini se još uvek nema ideje kako da svima bude bolјe, kako da se pokrene održivi razvoj. Postavlјanje obeležja u neposrednoj blizini Arače, i ne samo Arače, mora biti promišlјeno radi što manjeg ometanja autentičnog, remećenja jednog od postulata i težnji da nasleđe pripada svima i da se svi uz taj osećaj osećaju ugodno.

Bečejska tvrđava, srednjovekovna, vodeni grad, tvrđava na Tisi. Na osnovu pisanih izvora može se pretpostaviti da je sagrađena početkom XIV veka. Opisi tvrđave, hidrotehnički, građevinski, oskudni su i prave se uz odluku da se ona poruši. Rušenje tvrđave, početkom XVIII veka uz prebrojavanje cigala i prenošenje građevinskog materijala za izgradnju drugih građevina u suprotnosti je sa savremenim pristupom kulturnom nasleđu, promeni namene, održivom razvoju. Sredinom XX veka ostaci tvrđave su bili vidlјivi sasvim jasno i dodatno ugroženi na duži rok podizanjem nivoa Tise izgradnjom brane.

Nije realno, niti neophodno, danas tražiti odgovore, i razloge koji su doveli do toga da uz postojeća saznanja vidlјivi ostaci utvrđenja nisu bili podvrgnuti tretmanu zaštite, bilo maksimalnim dokumentovanjem delova koji bi bili potoplјeni, ili uz tada već postojeće mogućnosti, očuvanjem vidlјivog. Uz današnji naglasak na održivom razvoju bila bi to još jedna provereno dobra ponuda turizmu. Utvrđenje, grad na vodi, je na nekoliko minuta hoda od centra savremenog grada uređenom obalom Tise.

Arheologija može da delove utvrđenja koji nisu, u ne tako malom obimu, potoplјeni otkrije i prezentuje javnosti. Ovi radovi bi pokrenuli inicijativu da se nadoknadi propušteno. Savremeni načini istraživanja, restauracije i prezentacije mogu da doprinesu pobolјšanju opšte prihvaćenog odnosa prema zajedničkom nasleđu. Motivisanost lokalnih zajednica, uz stvaranje zakonskih okvira za lokalne samouprave, moguće je na osnovu sada dostupnih delova utvrđenja pokrenuti projekat revitalizacije. Tisa je značajan resurs održivog razvoja. Pojedine zone prirodnog nasleđa i rezervata su briga i ove lokalne zajednice, kojem treba pridružiti i Bečejsku tvrđavu.

paypal PNG24
ako želite da podržite razvoj sajta donacijom

Da li ste znali...

da se Brodogradilište »Tisa« od svog osnivanja 1957. godine, samo dvadesetak godina nalazilo na obali Tise, između bivše skele i sadašnje  plaže?