VIS Lire, dah jedne mladosti

Predgovor

Prvi nastup grupe „Mladost“ (buduće Lire). Rada Titin – gitara i vokal, Duško Maksić – Cule, gitara i vokal, Đurika Gladić – harmonika, Siniša Brusin – gitara i Slobodan Kojić – kontrabasOvaj mali spomenar o vokalno instrumentalnom sastavu LIRE, predstavlja nostalgično sećanje na jednu epohu koja se odigrala pre pola veka. Tragovi su ostali da dana današnjeg, i to u pozitivnom smislu. Uticaj LIRA na naš običan životni put naizgled nije bio velik. Formalno je tako, ali suštinski ne. Ne treba zaboraviti da njih nije bilo, da li bi se omladina i nove generacije u posleratnom periodu mogle zabavljati, družiti i odrastati bez predrasuda i socijalnih razlika na način, na koji se to danas odigrava? Da ne idemo dalje koliko se životnih veza ostvarilo zaljubljivanjem mladih uz njihovu muziku, na igranci kada je bilo pravo vreme za izlazak na ples. Kada su "dame birale" ili vešti momci iz prikrajka i polumraka prepunog omladinskog doma posmatrali prije i imalo "opasne namere romantičnog osvajanja", kakve se samo u mladosti, na zdrav način, mogu odigrati i nikada više.

Zahvaljujem bivšim članovima Lire: Culetu, Radi, Liki, Đuriki i Boletu, a posebno Slobi i recenzentu, tada predsedniku omladine, Milanu, na pomoći oko strukturiranja ovog spomenara.

Uvertira

Rada, Đuri, Sloba i Siniša u kumanačkom parku, 1963. godineZa vreme letnjeg raspusta uživali smo u igri u okupljanju u seoskom parku koji je bio u to vreme veoma popularan. Sećam se tog popodneva dok smo se zabavljali u jednom trenutku našu igru prekinula je neobična muzika. Dolazila je s' početka ulaza u park. Bili su to magični zvuci koji nisu pripadali narodnoj muzici, koju smo svakodnevno slušali putem radio aparata. Kao po nekom dogovoru krenuli smo ka izvorištu tog opojnog zvuka, koji je bivao sve jači dok smo prilazili. Bio je to izliv "nove energije, i novi dah mladosti novog doba". To doba se rodilo 60-godina, kasnije shvatajući da su to bile najvažnije godine 20. veka. Izdizali smo se na prstima i penjali na kraj ograde da bolje vidimo šta se tu događa. Bila je to prostorija koja je služila nekada kao magacin tek otvorene samousluge. U prostoriji je bilo pet-šest momaka, malo starijih od nas devetogodišnjaka. Oni su imali oko 14 -15 godina.

Svirali su na gitarama neobičnog izgleda (elek. gitare), koje smo tada imali prilike prvi put sa vidimo i čujemo. Muzika je bila žestoka, a usput su zanosno i pevali, dok je bubnjar preletao preko velikih i malih bubnjeva svom silinom (koji su imali svoje nazive, ali to sam kasnije doznao). Bilo je opčinavajuće. Tako nam se bar činilo. Povremeno su prekidali sa svirkom radi dogovora oko ispravki, da bi pesma bila što vernija originalu. Tada su te pesme skidane sa magnetofona "trakaša", sa radio Luksemburga. Dok je sa domaćim hitovima, koji su dobrim delom bili prepev raznih stranih melodija i grupa bilo lakše. Uvežbavale su se pesme pop pevača poput Perice Stojančića, Radmile Mikić, Radmile Karaklajić, Ivice Šerfezija, Đorđa Marjanovića, Mikija Jevremovića, kasnije Miše Kovača, Kiće Slabinca itd. Od pop-rok grupa na repertoaru su bile: Siluete, Elipse, Crni biseri, Roboti, Crveni koralji, Dubrovački trubasuri, Grupa 220 i drugi. Kasnije su se izvodile pesme Ambasadora, Indeksa, Pro-Arta, Yu grupe, Smaka .... Tada se teže dolazilo do ploča inostranih grupa i radio je bio jedini put da se do takvih pesama dođe.

Tog momenta uvežbavali su pesmu 'Obladi-oblada". Kasnije sam saznao da je to jedan od najvećih hitova nove muzike zvane rokenrol, grupe Bitls, koja je već osvojila svet svojom muzikom, kulturom i ponašanjem. Pitanje je ostalo nerazjašnjeno, kako je tako brzo stigla do nas, pa baš u Kumanu. Bila je to svakako zasluga ovih momaka koji su već tada nastupali pod imenom VIS LIRA. Sastav su činili tinejdžeri:

  • Siniša Brusin, rođ. 1948. - električna gitara
  • Đura Gladić, rođ. 1950. - harmonika, bubnjevi
  • Slobodan Kojić, rođ. 1950. - kontra bas, gitara
  • Duško Maksić-Cule, rođ 1950. - gitara i solo pevač
  • Radivoj Titin, rođ. 1950. - gitara i solo pevač

Siniša Busin, gost, Rada Titin, Svetolik Sekulić i Slobodan KojićVeć tada se počelo pričati o novim generacijama sa dugim kosama koje treba ošišati i time zabraniti narušavanje reda i mira, bar u ovom našem mestu. Međutim, istorija pokazuje da su se stvari odigravale sasvim drugačije. Tih 60-ih i 70-ih godina javila se posebna, spontana i prirodna revolucija mladih, i u muzičkom i u duhovnom smislu.

Nedugo zatim, posle osnovne škole, njihovo vežbanje bilo je još intenzivnije, i to ni manje ni više preko puta od moje kuće, kod Katice i Emila Gladića. Otvorenih prozora oni su vežbali i stvarali zaglušujuću buku kod Gladićevih. Njegov sin Đuri je tada svirao harmoniku, a kasnije bubnjeve, i kao svi mladi želeo je da pokaže nešto novo, što stariji nisu baš prihvatali niti razumeli.

Što se tiče pozitivnog uticaja roken-rola, on je, kako istorija pokazuje, svakako nemerljiv. Na globalnom nivou, brisao je granice i nacije, pa u mnogome i socijalne razlike, a omogućio je novi, pacifistički pogled na svet.

Epicentar dolazi sa Zapada

Rokenrol pravac, kao uostalom i pop muzika, vrlo brzo su osvojili svet. Jedna od prvih rokenrol pesama je Čak Berijeva Džoni Bi Gud (engl. Johnny B. Goode). Njega mnogi smatraju rodonačelnikom roka, ali pošto tadašnjoj muzičkoj industriji nije odgovarao kao crnac, u prvi plan je promovisan Elvis Presli, koji je uskoro postao prva rok zvezda ili tzv. "kralj rokenrola". Međutim, nezaustavljiv uspon roka započet je pesmom "Rock Around the Clock" sastava "Bill Haley & Hiš Comets" iz 50-ih godina. Posle Elvisa, kada je već rok ritam zahvatio planetu, javljaju se moćni bendovi kao što su Bitlsi, Rolingstonsi i ostali. U to vreme se rađa rok'n'rol scena i na prostorima bivše Jugoslavije. Prvi bendovi kao što su "Zlatni prsti" ostvarili su velik uspeh, ali sve to postaje značajnije tek pojavom većih muzičkih grupa i kantautora u naredne dve decenije, 60-ih i 70-ih godina.

1960-e: Rokenrol scena u Jugoslaviji se počela formirati tokom '60-ih, a na nju su uticali izvođači klasičnog roka i rokabilija, kao što su Čak Beri, Elvis Presli, Bil Hejli, Karl Perkins, Badi Holi, Riči Valens i dr. Mnogi mladi počeli su svirati tzv. "električnu muziku". Prvi takav muzičar koji se uspeo uzdići do popularnosti bio je Zrenjaninac i beogradski gitarista Mile Lojpur (1930-2005.). Treba pomenuti i Zagrepčanina Karla Metikoša (1940-1991.), koji je, preselivši se u Pariz, ostvario međunarodnu karijeru pod pseudonimom Met Kolins. Snimao je za Filips rekords i imao prilike upoznati legende poput Džeri Li Luisa i Pola Enku. Srpski pevač Đorđe Marjanović (1931.) bio je prva jugoslovenska megazvezda. Početkom 1960-ih dolazi do stvaranja brojnih muzičkih sastava sa repertoarom pop-roka. Mnogi su inspirisani Evropljaninom, tada popularnim Klif Ričardom (1940.), Tom Džonsom ili instrumentalistima tipa Šedouz (osnovanim 1958/59.) Među jugoslovenskim grupama su Uragani iz Rijeke, Bijele strijele, Roboti i Crveni koralji iz Zagreba i Siluete i Elipse iz Beograda. Zatim, tu je i pojava beogradskih Zlatnih dečaka sa Bobom Stefanovićem.

Slobodan Kojić, Boško Brusin i Rada Titin u predahu muziciranja u hali „Narodnog fronta“, kao članovi „Grupe-3“Godine 1963. osnovana su još dva važna beogradska sastava: Samonikli i Crni biseri. Delfini, sa sedištem u Zagrebu, takođe su osnovani iste godine. Nakon britanske muzičke invazije (1963-1967.), mnogi od ovih bendova prešli su na britanski ritam i bluz. U Skoplju je osnovana popularna rokenrol grupa '60-ih, Bis Bez, smatrana "makedonskim Bitlsima". Sarajevska scena je već imala sjajne i nenadmašne Indekse. U kasnijem periodu pojavile su se izvrsne i melodične Pro arte, sa Čobijem na čelu. U banatskim uslovima primat su držale pančevačke grupe i zrenjaninske Omege.

1960-ih se javlja nezaustavljiva Bitlmanija. Mnogi novooformljeni bendovi bili su pod uticajem Bitlsa ili Stonsa, a obe grupe imale su kultni status i veliki broj obožavalaca u Jugoslaviji. Jedan od najvažnijih izvora preko kojeg su se mladi informisani o najnovijim vestima u svetu pop-roka bio je čuveni Radio Luksemburg. Neki britanski muzičari su već u ono vreme "gvozdene zavese" održavali koncerte u Jugoslaviji (npr. Serčersi i Holis), a i jugoslovenski muzičari su svirali po Evropi - pogotovo u susednim zemljama u Italiji i Austriji. Nikola Karaklajić, legendarni šahista i muzički urednik "Veče uz radio" vodio je u to vreme "Zlatne dečake" u Englesku, gde je javilo opšte čuđenje njihove publike "zar je moguće da se u jednoj komunističkoj Jugoslaviji pojavi takva grupa", ne znajući da je u ondašnjoj zemlji delovalo već na hiljade pop-rok grupa raznog kvaliteta i senzibiliteta. Poznato je da je na granici sa Italijom postojalo nekoliko jugoslovensko-italijanskih festivala bit muzike.

Rada Titin, Siniša Brusin, Slobodan Kojić, Svetolik Sekulić i Duško Maksić, početkom 1970-ih godinaMladi Jugoslavije nisu puno zaostajali za Zapadom, i sami su pokazivali buntovništvo. Momci su puštali kosu, a devojke su nosile miniće. Prvi 'čupavac' sa ovih prostora bio je legendarni pevač Silueta, Zoran Miščević (1945-1995.), koji postaje idol nove generacije. Njegov primer uskoro su sledili i neki drugi muzičari, pa i naše Lire. Krajem '60-ih čupavci su uspeli uveriti komunističke funkcionere da su lojalni socijalizmu. Tako je duga kosa postala društveno prihvatljiva. Mini suknja je postala omiljena među tinejdžerkama, a prve koje su nosile miniće bile su beogradske i zagrebačke srednjoškolke. Iz kolekcija fotografija i jednog filmskog zapisa sa dočeka Nove 1971. vidi se da su se i Kumankinje "oprobale" sa novom modom "tvigi" pokreta. Sredinom 1960-ih, neki bendovi, poput pančevskih Džentlmena, zagrebačkih Robota i reformiranih Silueta, bili su pod uticajem ritma i bluza, dok su drugi bili više orijentisani na pop muziku. Najpopularniji strani bendovi bili su engleski Manfred Man (1962.), Enimalsi (1963.), Kinksi (1964.) i Hu (1964.), a tu su i američki Brdsi (1964.). Takođe je bio prihvaćen i garažni rok (prozvan i pankom '60-ih). Glavni konkurenti već pomenutih Silueta bile su beogradske Elipse (1962/63.), koje su počele svirati soul muziku.

Ne smeju se zaobići više od četrdeset godina aktivni Indeksi, okupljeni 1962. godine u Sarajevu i uticajni ne samo u Bosni i Hercegovini već i u ostatku zemlje. Jedan od najpoznatijih članova Indeksa, Nišlija Kornelije Kovač (1942.) je oformio legendarnu beogradsku Korni grupu (1968. do 1974.). U njoj je počeo karijeru i Dado topić. I Korni grupa i legendarni kragujevački sastav Smak, sa frontmenom Radomirom Mihajlovićem-Točkom, (osnovani 1971.), negovali su kompleksnu pop-rok muziku. Godine 1966. je, uz odobrenje predsednika Saveza omladine Jugosiavije održana prva beogradska Gitarijada na kojoj pobeđuju Elipse. U Politici mladi su prozivani zbog neprimerenog ponašanja, tako da je nakon Gitarijade održana posebna partijska analiza. Analitičari su zaključili da "rok kao muzika mladih može da bude dobar način da ih se privuče socijalizmu". Zaključeno je još da nošenje duge kose i mini suknje ne predstavlja ideološki problem, već je reč o generacijskom jazu.

Duško MaksićFestivali: Širom SFR Jugoslavije osnivani su mnogi festivali pop-rok muzike, uključujući Splitski i Opatijski festival, Beogradsko proleće, Skopski festival, Vaš šlager sezone u Sarajevu, a kasnije i Makfest u makedonskom Štipu. Pop muzika koja se svirala na ovim festivalima može se uporediti sa starijim Evrosongovima, žanrom nemačkih šlagera, ili kao italijanskim Festivalom Sanremo, i predstavljala je kategoriju popa čija su ciljna publika bili odrasli. Na njima se negovala visoko kvalitetna pop-rok muzika. Specifični prizvuk dalmatinske pop muzike svirane na festivalima u turističkim delovima jadranske obale, a koja je sadržavala i lokalne folklorne elemente, bio je veoma popularan. Neki od poznatijih izvođača su Velolučanin Oliver Dragojević (1947-2019.) i Tribunjac Mišo Kovač (1941). Jedan od najromantičnijih izvođača je bio Kićo Slabinac sa pesmom "Zbog jedne divne crne žene", koja je i dan danas veoma popularna i jedna od najboljih Ijubavnih pop balada svih vremena.

1970-e: 1970-e su obežili rok žanrovi poput hard, progresivnog, džez roka, art, glam, folk, simfo, bluz i bugi roka. U ovom periodu su osnovani neki od najvećih jugoslovenskih stadionskih rok bendova: Ju grupa (1970.), Smak (1971.), Tajm (1971.), Teška industrija (1974.), Parni valjak (1975.), Leb i sol (1976.), Galija (1977.) i Atomsko sklonište (1977.). Svakako da je vrhunac jugoslovenskog pop- roka odigrala najveća grupa sa ovih prostora - Bijelo dugme, a od pojedinaca - nenadmašni Zdravko Čolić.

Muzička revolucija u svetu je tih šezdesetih godina uveliko tekla

U broju 4 opštinskog lista "Naše novine" od 14. avgusta 1965. godine, dakle godinu dana posle pojave VlSa LIRA, objavljen je sledeći tekst "U toku 1964. godine pri osnovnoj školi "Milan Stančić Uča" iz Kumana ozbiljno se prišlo radu u već postojećoj muzičkoj sekciji. Nastavnik muzičkog vaspitanja Svetislav Gvozdenov želi da mlade Ijubitelje muzike uvede u sve tajne ove plemenite veštine. Nekoliko mladića i devojaka istrajalo je u oduševljenju, tako da su se tokom prošle i ove godine odricali mnogo čega i svoje slobodno vreme provodili sa svojim nastavnikom. Zahvaljujući velikoj upornosti, verovatno su svojim talentom i nastupima na nekoliko svečanih akademija i priredbi prijatno iznenadili Kumančane. Uspešnim gostovanjem u Novom Miloševu, Novom Bečeju, Elemiru i Zrenjaninu stekli su izvesno priznanje koje im daje podstreka za dalji rad. U toku ovog leta okupljeni u orkestar "Mladost" zabavljaju omladinu na igranci. Skoro svakog popodneva i svake večeri iz parka se mogu čuti zvuci sa njihovih gitara gde, okruženi omladinom uvežbavaju nove kompozicije". Orkestar "Mladost" sačinjavali su:

  • Siniša Brusin, rođ. 1948. - električna gitara
  • Đura Gladić, rođ. 1950. - harmonika, bubnjevi
  • Slobodan Kojić, rođ. 1950. - kontra bas
  • Milena Maksić, rođ. 1949. – gitara
  • Duško Maksić-Cule, rođ 1950. - gitara i solo pevač
  • Radivoj Titin-Rada, rođ. 1950. - gitara i solo pevač
  • Stevan Mučalov, rođ. 1949. – gitara

Zapravo, u tadašnjem školskom muzičkom orkestru pored muškaraca su bile i tri devojke, i to:

  • Milena Maksić, rođ. 1949. – gitara
  • Slavica Varadinac, rođ. 1949. – gitara
  • Mira S. Sekulić, rođ. 1947. – harmonika

Svi su oni neumorno učili note i savlađivanje prve korake muzičkog obrazovanja.

Posle završetka osnovne škole ove devojke se nisu pojavljivale u muzičkom ansamblu - orkestru već su individualno, još izvesno vreme, usavršavale svoje znanje da bi se kasnije prestale baviti muzikom. Kompletan muzički sastav zadnji put je nastupao na dočeku 1965. godine u Omladinskoj sali u Kumanu. Doček je bio organizovan za seosku omladinu. Tako to novine izveštavaju, a dalje se istorija nastavlja...

Po završetku osnovne škole ovi entuzijasti osnivaju "Lire" i pod tim nazivom nastupaju u periodu od 1965. do prve polovine 70-ih. U prvih pet godina šef orkestra bio je Siniša Brusin-Čapur, a kasnije Duško Maksić-Cule. Prvo samostalno nastupanje LIRE bilo je na maturskoj večeri 20. maja 1965. godine u Kumanu. Inače, naziv grupe je dobijen skoro slučajno, kada im je nastavnik Gvozdenov prikačio značkice sa znakom muzičkog instrumenta lira, u znak uspešnog nastupa na školskoj priredbi.

Posle 1970. godine odlaze (u JNA) Rada Titin, Slobodan Kojić i Đura Gladić, a u LIRU dolaze:

  • Duško D. Brusin, rođ. 1950. – bubnjevi
  • Kamenko Đ. Cicvarin, rođ. 1955. i
  • Ljubiša M. Stanisavljev, rođ. 1953.

Epilog

Duško Maksić, Đurika Gladić i Siniša BrusinPrema sećanju Slobodana Kojića, sve je počelo šk. 1963/64. godine u osnovnoj školi "Milan Stančić-Uča" u Kumanu, kada je muzičku sekciju preuzeo nastavnik muzike Svetolik Gvozdenov Tile. Sekcija je brojala tridesetak mladića i devojaka. Vremenom se iskristalisala grupa od desetak članova koji su bili prateći orkestar školskog hora. Tada su bila veoma aktivna takmičenja školskih horova, pa samim tim i orkestara. Orkestar koji je tada nastupao dobio je naziv "Mladost". Za vreme raspusta najuporniji su nastavili sa vežbanjem, ali ne na horskim pesmama, već tada zvanom pop muzikom. Već u jesen 1964. god. grupa od pet članova bila je spremna za javne nastupe. Nastavnik Gvozdenov ih je ohrabrio i kao najpoštovaniji dao sastavu ime LIRE. Dakle, te 1964. godine generacija rođena 1949. slavi maturu, a uz muziku VlSa LIRA. Taj događaj, kao i svi ostali nastupi grupe, bio je propraćen i medijski. U "Naše novine" izlazi članak o omladincima tj. o orkestru iz Kumana još uvek pod imenom "Mladost, kao veoma uspešnim i perspektivnim orkestrom".

Oslobođeni predrasudama, treme i svega što prati početke, počinju redovne svirke na igrankama. I uz novčane teškoće sastav polako počinje da se oprema novim i savremenijim instrumentima električnim gitarama, pojačalima, kvalitetnim mikrofonima, komplet ritam sekcijama, bubnjevima itd. Iz sastava nestaje harmonika, koju vremenom zamenjuju električne orgulje. Vreme je brzo prolazilo pa stižu i pozivi za vojsku. U sastav su dolazili novi-stari članovi:

  • Svetolik Sekulić-Lika, rođ. 1949.
  • Stanisavljev Ljubiša-Brka, rođ. 1949.
  • Boško Brusin, rođ, 1951.
  • Đura Gladić, rođ, 1950. (koji se vraća iz Nemačke).
  • Povratkom iz vojske i odsustvom iz drugih razloga, 1971. Pojavio se "višak" muzičara što stvara ideju o formiranju još jednog sastava i to pod nazivom "Grupa 3", koju čine:
  • Radivoj Titin - el. gitara i vokal
  • Slobodan Kojić - el. orgulje i vokal
  • Boško Brusin - bubnjevi.

Ova grupa je bitisala iz manje promene do polovine 1974. a VIS LIRA do kraja iste godine. Pojedini članovi se priključuju novobečejskim Omegama, dok sastavima u Kumanu dolaze mlađe muzičke snage.

U okviru 1975-1980. godine muzički sastav nastupa pod novim imenom "Omega", a članovi su: Duško Maksić - solo pevač i gitara, šef ansambla Boško Brusin - bubnjevi Danijel Mesaroš-Danika, iz N. Bečeja - gitara Zoltan Čeh, iz N. Bečeja – gitara.

U svom bogatom 15-o godišnjem bavljenjem muzikom na repertoaru su negovali, u periodu 1964-1970. godine, muziku Čak Berija, Vilson Piketa, Šedousa, Bitlsa, Crvenih koralja, a u periodu 1970-1980. godine: Bitlsa, Rolingsonsa, Bi Džiza, Kridensa, Juraje-Hip, Korni grupe, Indeksa, Pro Arte, Miše Kovača, Duška Lokina, Miki Jevremovića, Kiće Slabinca, kao i mnogih drugih poznatih domaćih i stranih kompozitora, ne samo zabavnog nego i narodnog žanra.

Popularnost im je bila velika. Po svom kvalitetnom izvođenju bili su poznati širom Vojvodine. Gostovali su u Novom Sadu, Kikindi, Zrenjaninu, Bečeju, Subotici i Vršcu. Njihovi poznatiji nastupi su:

  • Vršac - grožđe bal
  • Novi Sad - brucošijada na filozofskom fakultetu
  • Poreč - za vreme letnje sezone 1973.
  • Mali Lošinj - tokom leta
  • Baške Vode i Promajna - tokom leta

Mnoge godine su svirali na igrankama u Kumanu, Novom Bečeju, Melencima, Novom Miloševu, i drugim okolnim mestima.

Treće večeri januara Nove 2001. godine LIRE su poslednji put nastupale svirajući u holu osnovne škole. To predivno veče posetili su mahom nešto stariji, sada uveliko bračni parovi, čija se mladost poklapala sa njihovom muzikom. Bilo je i mladih koji su znatiželjno upijali ovaj eho starih vremena, verovatno neverujući da su se njihove majke i očevi upoznali na igranci ili u parku gde je vladao duh nekadašnje mladosti. Prva pesma koju su izvodili bila je Ijubavna pesma "Otiđi od nje", Crvenih koralja.

paypal PNG24
ako želite da podržite razvoj sajta donacijom

Da li ste znali...

2.10.1944. godine oslobođeno Kumane, ušla Ruska vojska.