Trgovina i rečni saobraćaj

Poznato je da je Novi Bečej do polovine 19. veka, do izgradnje železničkih pruga Temišvar-Kikinda-Segedin, Temišvar-Vršac-Bela Crkva-Bazjaš, bio glavni trgovački centar za pšenicu, ali već u drugoj polovini 19. veka on doživaljava nagli pad. I na ovom području-ekonomskog prosperiteta, Mr Kasaš čini grešku.

Na str. 15. knjige „Pozdrav iz Novog Bečeja" piše:

,,U drugoj polovini XIX veka ova dva naselja (misli na Novi Bečej i Vranjevo - LM), koristeći žitarsku konjunkturu postaju jedni od najvažnijih i najznačajnijih centara trgovine pšenice u čitavoj Austro-Ugarskoj monarhiji, ali sa dubokim tradicijama iz prošlosti. Ova činjenica usloviće razvoj bogatog građanskog staleža i u ovim mestima otpočeće sa izgradnjom mlinova, otvaraju se banke, mnoge trgovačke i zanatske radnje, pilana..."

Nasuprot ovoj tvrdnji Mr Kasaša druga polovina XIX veka bila je poražavajuća za Novi Bečej. To je vreme naglog opadanja njegove ekonomske moći, bez obzira što se u to vreme javljaju prve fabrike otvaraju banke i štedionice, jer u obližnjim gradovima u tom periodu industrija beleži znatno dinamičniji razvoj.

U uslovima naglog razvoja proizvodnje i prometa, kada kapital pojedinaca nije dovoljan da opsluži brzi obrt kapitala, naglo se povećava funkcija novca kao -kreditnog kapitala- i u tu svrhu niču banke i druge štedno kreditne ustanove.

Posebno što se u tom periodu ubrzano izgrađuju železničke pruge, koje prosto desetkuju ulogu novobečejskog pristaništa na Tisi. Železnička pruga Temišvar-Kikinda-Segedin puštena je u saobraćaj 1857. godine, a Temišvar-Vršac-Bela Crkva 1858, pruga Veliki Bečkerek-Novi Bečej-Velika Kikinda puštena je u saobraćaj 9. jula 1883. godine, a ne kako to piše Mr Kasaš: „Godine 1884. Vranjevačani i Turskobečejci dočakali su i prvi voz koji je prispeo u zajedničku železničku stanicu." Ulogu ovih pruga na razvoj privrede u Novom Bečeju i Vranjevu prikazaću citatom iz knjige Vladimira Milankova „Draga Gavrilović" , Kikinda 1989. u kojoj na str. 35 između ostalog piše:

„Dve su osnovne stvari koje će naprosto preporoditi ove krajeve (misli na Srpsku Crnju sa okolinom - LM) izgradnja pruge Segedin-Vel Kikinda-Temišvar (1857) i uvođenje parnih mašina u već postojeće industrijske pogone..."

„Ova pruga prolazi na domak Crnje, kroz Žombolj. Samo 4 kilometra pešačenja ili prevoza zaprežnim kolima deli Crnju od pruge koja se naslanja na glavnu čelezničku ateriju Monarhije. Polazeći od Beča, pa preko Budimpešte, Kikinde, Temišvara, Vršca i Bele Crkve, stiže do Bazjaša (na Dunavu - LM)... Evo konkrento, koliko je bila u stanju da izmeni sudbinu naselja ova pruga. Negde oko 1840. godine Novi Bečej je bio najveći trgovački centar u Austro-Ugarskoj, preko koga je išao izvoz žitarica iz ovih krajeva. Imao je visoke, od tvrdog materijala zidane silose i flotu od blizu 300 brodova koja je mogla prevesti više od milion požunskih merova žita godišnje. Izgradnjom pruge omogućen je brži transport roba pa Novi Bečej prestaje da bude glavna izvozna luka, a taj promet dobija Kikinda. Novi Bečej će tada, automatski početi da nazaduje, sva ranija ulaganja u transport žitarica propadaju, a Kikinda, opet, i zahvaljujući izuzetno živoj trgovini žitaricama, ubrzava svoj rast i razvoj".

O promenama koje je izazvala, železnica u prometu žitarica vezanih ranije za rečni saobraćaj Mita Kostić piše:

„Posle železničke veze Trsta sa Siskom i Zagrebom 1862. godine i naročito posle železničke veze Budimpešta-Zagreb-Rijeka l873. godine i Budimpešta-Zemun 1883. godine, skretanje izvoza ugarskog i slovenskog žita bržim i jevtinijim železnikim putem do mora, dotadašnji vodeni trgvački put Tisa-Dunav-Sava-Kupa do Karlovca i dalje kolima do Jadranskog mora: Rijeke i Senja izgubio je svaku vrednost i ubrzo je napušten. Žitarska trgovina u nastavku toga puta od Karlovca kolima do Mora kroz Gorski Kotar od 5.000.000 vagona na godinu s kraja pedesetih godina spala je na manje od pola miliona pedesetih i sedamdesetih godina i izazvala naglo ekonomsko propadanje Gorskog Kotara sa njegovim kiridžijama, veletrgovcima, hambarima i magazinima, trgovačkim lađama i lađarima. Ubrzo su spali na lokalnu trgovinu - jedne desetine od ranijeg promet".

„Та skretanja ugarsko-slovenskog izvoza žita lađama sa vodenog na mnogo brži, kraći, lakši i jevtiniji železnički put znatno je oštetilo Srbe žitarske trgovce, brodovlasnike, brodograditelje, lađare i vozare, naročito u većim pristaništima i izazvale preorijentaciju u njihovom poslovanju i zamene u društvenoj strukturi."

paypal PNG24
ako želite da podržite razvoj sajta donacijom

Sadržaj

Da li ste znali...

da je Vladimir Glavaš diplomirao 1862. godine na Pravnom fakultetu u Pragu i da je posle pripravničkog staža otvorio advokatsku kancelariju u Novom Bečeju?