Stanovništvo

Kvantitativno kretanje stanovništva

Prvi zvaničan popis stanovništva u Vojvodini izvršen je 1869. godine, a pre njega je izvršeno još pet koji imaju karakter nezvaničnih. Ti popisi su izvršeni 1787, 1828, 1836, 1850. i 1857. godine. U periodu nezvaničnih popisa značajna karakteristika stanovništva Bočara je njegovo sukcesivno brojno povećavanje.

Najmanji broj stanovnika je zabeležen na prvom (1787) 1.022, a najveći na poslednjem popisu (1857) 2.911 stanovnika ili najviše računajući obe kategorije popisa. Sasvim je logično da je i vrednost baznog indeksa najveća 1857. godine (284,8). Najveće povećanje broja stanovnika je zabeleženo između 1787. i 1828. godine kada je lančani indeks iznosio 168,6.

Na prvom zvaničnom popisu 1869. godine broj stanovnika u Bočaru je iznosio 2.827. Od tada, pa sve do poslednjeg popisa iz 2002. godine broj stanovnika je samo dva puta porastao, i to između 1880. i 1890, te između 1931. i 1948. godine. Svi ostali popisi beleže pad broja stanovnika u odnosu na prethodni popis. Najveći lančani indeks je zabeležen 1948, a najmanji 1971. godine.

Broj stanovnika iz 1869. je prevaziđen samo dva puta, i to 1890. za 12 lica (2.839) i 1948. za 21 lice (2.848). Prema popisu iz 2002. u Bočaru je živelo 1895 stanovnika ili čak za trećinu (932 stanovnika) manje nego 1869. godine.

Ukoliko pretpostavimo da je ovo smanjenje broja stanovnika izazvano samo prirodnim priraštajem, a ne i migracijama, dobićemo podatak da bi, u tom slučaju, godišnja stopa prirodnog priraštaja stanovništva u Bočaru, za 133-godišnji period (1869-2002), bio negativan, i iznosio bi -2,78%. Već ovaj podatak nas navodi na zaklјučak da je Bočar izrazito depopulaciono naselјe.

Na popisu iz 1880. u Bočaru je zabeleženo 2.516 stanovnika, što je u odnosu na 1869. g. predstavlјalo smanjenje od 11,0% ili 311 stanovnika. Ovo smanjenje se može objasniti epidemijom kolere, kako u Vojvodini, tako i u Banatu 1873. godine. Naime, epidemija je zahvatila Kikindski distrikt krajem avgusta 1873. godine i do 4. oktobra obolelo je 1.475 lica, od kojih je 720 umrlo. Treba napomenuti da nema posebnih podataka za Bočar, već su oni dati zbirno za ceo Distrikt. Dakle, epidemija je prouzrokovala povećanje mortaliteta, odnosno smanjenje prirodnog priraštaja i broj biološki sposobnih lica.

Već na sledećem popisu iz 1890. godine broj stanovnika je povećan za 323 lica ili 12,8%, što se može tumačiti povećanjem prirodnog priraštaja. Sve do kraja Drugog svetskog rata broj stanovnika iz Bočara se sukcesivno smanjivao. Broj stanovnika se od 1890. do 1931. godine smanjio za 455 lica ili 16,0%. Veliki razlog za ovakvo stanje treba tražiti u Prvom svetskom ratu i intenzivnoj emigraciji Mađara i Nemaca jer im, u agrarnoj reformi, nakon rata nije priznat status agrarnih interesenata.

Pri kraju Drugog svetskog rata iz Bočara se iselilo ili je proterano 288 nemačkih porodica. Ovaj broj je ubrzo nadoknađen naselјavanjem 215 porodica sa 1.515 članova iz Bosne i Hercegovine. Najviše ih je došao sa područja opštine Bosanska Krupa. Tako je na popisu 1948. godine zabeleženo 2.848 stanovnika, što je najviše u periodu zvaničnih popisa.

Posle ovog popisa, pa sve do poslednjeg iz 2002. godine broj stanovnika Bočara konstantno opada. Na popisu iz 2002. godine u Bočaru je živeo najmanji broj stanovnika u periodu zvaničnih popisa stanovnika.

Uzrok ovakvim kretanjima je smanjenje prirodnog priraštaja, prouzrokovanog emigracijom fertilnog stanovništva iz naselјa.

Prirodno kretanje stanovništva

Prirodno kretanje stanovništva je komponenta koja deluje na kvantitativne promene broja populacije. Opšte je poznato da vojvođanska populacija spada u red ne samo naših već i svetskih niskofertilnih populacija. Pad prirodnog priraštaja kod vojvođanskog stanovništva je konstantan od Drugog svetskog rata.

Sa jedne strane, usled slabe produkcione funkcije, ono je uzrok stacionarnih, pa i regresivnih karakteristika stanovništva, a sa druge strane, ono se javlјa kao posledica, jer je niska reproduktivna sposobnost stanovništva jedna od bitnih karakteristika demografske tranzicije.

Prirodno kretanje stanovništva ovog naselјa ima identične karakteristike koje nalazimo i kod stanovništva čitave Vojvodine. Naime, do 1970-ih prirodni priraštaj nije imao značajnije negativne trendove, koji su opet počeli da se manifestuju u periodu od sedamdesetih godina XX veka do danas.

Sve do 1977. godine stopa prirodnog priraštaja je imala relativno stacionaran trend. Stopa nataliteta se kretala u okvirima između 9 i 24%, stopa mortaliteta između 4 i 13 %, dok se stopa prirodnog priraštaja kretala između -1 i 14%.

Naime, od 1978. godine stopa prirodnog priraštaja stanovništva Bočara dobija regresivan trend. Stopa prirodnog priraštaja ima sukcesivan pad, uz manje digresije 1982, 1983, 1986. i 1987. godine.

Značajno je primetiti da je uzrok regresivnog trenda povećanje mortaliteta, a ne toliko smanjenje nataliteta, koje je primetno tek krajem perioda. Povećanje mortaliteta je opet posledica već pomenutog depopulacionog karaktera ovog naselјa, koje se odlikuje emigracijom mladog stanovništva.

Etnička struktura stanovništva

Etnička struktura stanovništva u Bočaru je, kao i čitave Vojvodine, posledica njegovog geografskog položaja, njegovog okruženja različitim narodima, a krucijalan faktor su istorijska zbivanja, posebno od ranog srednjeg veka pa sve do naših vremena. Do radikalnijih promena u etničkoj strukturi dolazilo je u vreme značajnijih istorijskih zbivanja, odnosno državno-teritorijalnih promena. Savremena etnička struktura na ovom prostoru je stabilizovana posle Drugog svetskog rata, i sve dalјe promene u etničkom sastavu stanovništva su, uglavnom, posledica njegove prirodne reprodukcije, a u manjem delu i migracionih procesa.

Za analizu etničke strukture su uzeti u obzir popisi u XX veku, dakle od 1900. do 1991. godine i prvi popis u XXI veku. Dakle, posmatraće se popisi iz 1900, 1910, 1921, 1931, 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991. i 2002. godine. U ovom periodu su vođena dva svetska rata, građanski rat u okruženju, i izvedene su dve agrarne reforme i kolonizacije.

Prema popisu iz 1900. g. u Bočaru je živelo 2.729 stanovnika. Preko polovine stanovništva (58,5%) su činili Nemci, koji, od tada smanјuju svoj broj i učešće u ukupnom broju stanovnika Bočara. Drugi po brojnosti su bili Srbi sa 27,5%, a zatim Mađari sa 13,7%.

Na sledećem popisu situacija se nije bitno izmenila. Nemci su smanјili svoj broj za 271 lice ili 17,0%, dok su Mađari (18,1%j i Srbi (2,9%) povećali svoj broj. Primetno je i povećanje broja ostalih naroda (29 lica).

Popis iz 1931. godine prikazuje mali poremećaj dotadašnjeg stanja. Uzrok ovome je agrarna reforma i kolonizacija između dva svetska rata. Sem socijalnog, kolonizacija je nesumnjivo imala i nacionalno-političko obeležje. Težilo se, da se naseljavanjem stvori većina slovenskog živlјa. Ovo je potpomognuto i zabranom otkupa zemljišta za nacionalne manjine, pošto im nije priznat status agrarnih interesenata. U odnosu na popis 1921. godine broj Nemaca u Bočaru se smanjio za 21,9%, Mađara za 13,2%, dok se broj Srba povećao za 17,4%.

Drugi svetski rat je ostavio značajne posledice na etničku strukturu stanovništva Bočara. Naime po završetku Drugog svetskog rata jedan deo nemačkog stanovništva se povlači sa nemačkom vojskom, dok je drugi deo, koji je izmakao naredbi nemačke vojske da se povuče, smešten u logore, i kasnije proteran.

Prema popisu iz 1948. godine u Bočaru je živelo još svega 44 lica nemačke nacionalnosti, koji se na sledećim popisima više ne pojavljuju. Srbi su zahvalјujući kolonizaciji iz BiH uvećali svoj broj za bezmalo 2,5 puta. Vredi istaći da su na ovom popisu Mađari zabeležili najveći broj u XX veku, 609, što je predstavlјalo povećanje u odnosu na 1931. g.

Naredni popisi (1953/2002) nisu pokazali značajnije promene. Kako se smanjivao broj stanovnika, tako su se smanjivala i brojna stanja naroda zastuplјenih u Bočaru. Tako, na primer, broj Srba je 2002, u odnosu na 1948. smanjen za trećinu (33,5%), dok se broj Mađara smanjio čak za dve trećine (64,7%). Na popisima iz 1981, 1991. i 2002. godine se pojavlјuje nova grupacija - Jugosloveni. Oni su na popisu iz 1981. činili 5,3%, a već 1991. 8,6%, a 2002. godine tek 3,3% ukupnog stanovništva Bočara.

Posmatrajući period od 1900. do 2000. godine desile su se zaista velike promene u etničkoj strukturi stanovništva Bočara, koje su uzrokovane emigracijama, imigracijama i padom prirodnog priraštaja. Nemaca, kojih je na popisima do Drugog svetskog rata bilo najviše, danas nema. Mađari su, u odnosu na čitav period na poslednjem popisu, imali najmanje lica. Naravno, najveći priraštaj stanovništva su zabeležili Srbi, koji su se od 1900. do 2002. godine udvostručili (100,3%). Ipak, Srba je najviše bilo na popisu iz 1948. godine (2.143).

Domaćinstva

Ako uporedimo broj domaćinstava u Bočaru 1948. i 2002. godine konstatujemo da se njihov broj smanjio za 5,8% ili 39, a prosečan broj članova po domaćinstvu je opao za čak jednu trećinu (31,9%) ili za 1,35 člana domaćinstva.

Tokom perioda 1948-2002. godine prosečan broj članova po domaćinstvu u Bočaru beleži sukcesivno smanjivanje. Naime, 1948. prosečan broj članova po domaćinstvu je iznosio 4,23, da bi 2002. godine pao na 2,88. Uzrok ovakvog kretanja je, pre svega, smanjenje prirodnog priraštaja i negativan migracioni saldo.

Tags:

O gradu