Hidrografija

Područje Bočara spada u niža područja Vojvodine (prosečna visina 80 m n.v.). Najveći deo teritorije pripada slivu Tise, odnosno posle prokopavanja Kikindskog kanala, slivu ovog kanala. Tisa protiče zapadnom ivicom bočarskog atara i čini osnovu hidrografije prostora Bočara. Ona ima tipične odlike ravničarske reke: veliki broj manjih ili većih meandara, veliki broj odsečenih meandara (starača i mrtvaja), neznatne proticaje, a pri visokim vodostajima „zapreti” poplavama, a često i poplavi okolne oranice i naselјa.

Okolina Bočara u prošlosti je bila močvarna sa velikim brojem bara. Bočarci bare nazivaju kopovi. Danas, u ataru, povremeno se, za vreme kišnih godina, javlјaju bare. Karakteristične su tri: Beloprečka, Bela voda i Ester bara.

S obzirom na neznatne nadmorske visine, geološku strukturu i nagnutost terena prema reci Tisi i na udalјenost planinskih oblasti u Rumuniji (80-100 km) stvoreni su izvanredni uslovi za formiranje velike moćnosti podzemnih voda.

Podzemne vode

Freatske vode čine vode koje se nalaze u poroznoj podlozi do prvog vodonepropustivog sloja. Freatske izdani se hrane pored lokalnih padavina iz reke Tise, Zlatice, kanala, jezera i okolnih planina u Rumuniji. Gornji nivo freatskih voda varira u zavisnosti od snabdevanja i gublјenja vode, dok je donji stabilan. Ove vode su veoma značajne za bilјke. Redovna zasićenost pedološke podloge freatskim vodama utiče povolјno na vegetaciju.

Nivo freatskih voda na prostoru Bočara različit je u prolećno- letnjim i jesenje-zimskom periodu. U prvom, najmanja dubina (do 100 cm) se nalazi u severoistočnom delu atara, na potesu Krstaka, i ispod potesa Greda. Zapadni delovi atara, odnosno na aluvijalnoj ravni Tise u isto vreme, imali su prosečnu vrednost 100-150 cm. Freatske vode se nalaze: u jugoistočnom i istočnom delu atara, pored Kikindskog kanala, na dubini od 150-200 cm; u krajnjem južnom i centralnom delu atara, i na višim humkama imale su najveću dubinu (ispod 300 cm), a u drugom (zimskom) periodu freatske vode se nalaze na većim dubinama. U najvećem delu atara nalaze se na dubini između 200-250 cm i 250-300 cm, jedino su u severoistočnom delu atara ostale i dalјe blizu topografske površine do 100 cm dubine. Oticanje podzemnih voda je usmereno prema Tisi i Kikindskom kanalu.

Freatske vode su skoro bile najvažniji snabdevač vodom lјudi i stoke. Do vode se dolazilo kopanjem, a kasnije i bušenjem bunara. U to vreme je svaka kuća imala kopani bunar. Danas je broj bunara smanjen, mnogi su uništeni ili pretvoreni u septičke jame. Prečnik bunara se kreće od 100 do 150 cm. Bunari imaju sek čija je visina do 100 cm, a izgrađeni su od daske, cigle ili betona. Voda se zahvata kofom, pomoću đerma, pumpe ili hidrofora. Lokacija bunara u dvorištu je određena po slobodnoj volјi vlasnika. Vršeći istraživanja u sklopu svog diplomskog rada Nikolić, T., 1974. je konstatovao: ,Dana 25. 10 1975. godine izvršio sam merenja i došao do sledećih rezultata. Ulica vojvode Stepe ima najveću nadmorsku visinu od svih ulica u Bočaru. U pomenutoj ulici br. 2 živi Spase Zorić sa porodicom. U njegovom bunaru podzemna voda se nalazi na dubini od 750 cm. Sasvim je druga situacija u ulici Petefi Šandora br. 14, gde živi Đuro Škorić sa svojom porodicom. Merenjem sam utvrdio da se podzemna voda u njegovom bunaru nalazi na 400 cm2.

Do pre 20-30 godina u selu i ataru postojali su i javni kopani bunari. Oni su se koristnli za napajanje stoke.

U pojedinim vlažnim godinama freatske vode su izbijale na površinu. Godine 1942. u području atara Bočar, od februara do kraja marta 1942. godine, freatske vode su prelazile sve kopnene delove u aluvijalnoj ravni, niske i srednje visoke delove lesne terase i sve isušene meandre. U depresijama, dubina vode kretala se i preko 3 m.

Arteške vode predstavljaju podzemne vode koje se nalaze između dva nepropusna sloja pod hidrostatičkim pritiskom. Arteška izdan ima zonu hranјenja i zonu isticanјa. Zona hranјenja je dosta udalјena (obronci Karpata, Alpa, Tatra i Dinarida). Isticanјe arteške vode može biti prirodno (rasedne linije) i veštačko (arteški bunari). Arteška izdan se javlja u više horizonata. Prvi horizont je već na dubini od 60 m. S aspekta vodosnabdevanјa najkvalitetniji vodonosni horizont je na dubini od 180-200 m tako da svi postojeći bunari danas crpe vodu iz ovog horizoita. Od ove dubine pojavljuju se čiste svetlo-sive, sitnozrne i srednjozrne vodonosne vrste peska, koje se naizmenično smenjuju sa peskovitom glinom. Ova serija proteže se sve do dubine od 450 m. U pliocenskim slojevima do dubine od 1000 m javlјaju se slojevi debelih sitnozrnih peskova, vodonosnih, sa prisutnim gasovitim uglјovodonicima, ali ovo su rezerve bez većeg ekonomskog značaja.

U Bočaru je 1974. godine bilo ukupno 9 arteških bunara: četiri u naselјu i pet u ataru. Bunari u naselјu su se nalazili: u ulici Svetozara Miletića i Žarka Zrenjanina, kod osnovne škole i železničke stanice, a u ataru: na Esteru, Bajeru, Beloj Prečki, Beloj vodi i kod Telečkog salaša.

Površinske vode

Površinske vode područja Bočar i bliže okoline čine Tisa, Stara Tisa, Zlatica, Kikindski kanal, kanal i kopovi. U prošlosti su bili još značajni vodotoci Galacka i Ćukošinska reka. Ovi vodotoci se odlikuju plitkim i vijugavim koritima, prostranim i širokim aluvijalnim ravnima u kojima su vidlјivi napušteni meandri i peščane grede.

Tisa

Izvire u zapadnim Karpatima. Postoje dva kraka. Bela Tisa (površina sliva 485 km2) izvire ispod uzvišenja Čorna Hora, a Crna Tisa (površina sliva 563 km2) izvire ispod Svidovica. Kod Novoselice ova dva kraka se spajaju i sve do Samoša Tisa ima zapadni pravac, a od Solnoka dobija južni pravac koji zadržava do ušća u Dunav kod Slankamena. Dužina Tise od Novoselice do ušća bila je pre regulacije, 1.429 km. Hidrotehničkim merama i melioracijama Tisa je skraćena za 463 km, te je sadašnja njena dužina 966 km.

Dužina Tise u našoj zemlјi iznosi 164 km, a veličina sliva u SCG iznosi oko 78.593 km2 ili 5% ukupne veličine sliva. Širina korita Tise je 200 m kod Sente, a sa 250 m širine uliva se u Dunav. Dubina vode po matici toka reke varira kod niskih vodostaja od 2,80 do 6 m, kod srednjih vodostaja od 9 do 15 m i kod visokih vodostaja od 11 do 18 m.

U našoj zemlјi brzina vode se kreće od 0,36 do 1,18 m/s (u proseku iznosi 0,6 m/s). Godišnje Tisom protekne blizu 30 milijardi m3 vode. Tisa je približno udalјena od Bočara oko 10 km.

Visoke vode Tise pojavlјuju se početkom proleća kao posledica otapanja snega u Karpatima, a maja, kao posledica jakih majskih kiša. Jesenje kiše, takođe, povećavaju vodostaj Tise ali u manjoj meri u odnosu na majski period. Letnji, sušni periodi izazivaju minimalne vodostaje Tise. Razlika između apsolutno maksimalnog i apsolutno minimalnog vodostaja u našoj zemlјi iznosi kod Sente 10,7 m, Novog Bečeja 9,6 m, kod Titela 8,3 m.

Zanimlјivo je istaći da svi narodi, koji žive u slivu Tise, ovu reku nazivaju Tisa. U starom veku zvala se Pathissus. Ovaj naziv promenili su Sloveni, a kasnije doselјeni narodi su ga prihvatili.

Stara Tisa

Locirana je pored leve obale Tise, u njenoj aluvijalioj ravni, na 100-tom rečnom kilometru, i pa 76 m padmorske visine. Pruža se u vidu luka u dužini od 4 km. Zapaža se da, idući od severa ka jugu ona zauzima poprečan pravac u odnosu na Tisu u dužini od 1,5 km, a potom se povija i zauzima pravac severoistok-jugozapad u dužini od 2,5 km. Širina rečnog korita Stare Tise iznosi 40-70 m. Ona dolazi u red mrtvaja koje su nastale veštačkim putem. Nakon donošenja Potiskog zakona o regulaciji Tise i njenih pritoka, i zaštiti od poplava vodoplavnog područja tih reka, kao i organizaciji zadruga za regulisanje voda i zaštitu od poplava već 1885. godine pristupilo se presecanju ađansko-molskog meandra. Radovi su trajali dve godine, primitivnim metodama. Radnici - kubikaši su ručno kopali zemlјu na novoj trasi, zatim je tovarili na kolica - korde koje su vukli konji. Deo zemlјe je prenošen i šlepovima. Tako je 1856. godine nastala Stara Tisa koja je, ubrzo, zahvaćena procesom eutrofizacije. Iz tih razloga je 1926. godine prokopan ulazni kanal, na 200 m uzvodno od molske skele. Od tada Stara Tisa dobija svežu vodu i njen vodostaj je u neposrednoj zavisnosti od vodostaja Tise.

Prosečna dubina Stare Tise, po matici toka, iznosi oko 170 cm. Najveća dubina, do 200 cm, nalazi se u neposrednoj blizini crpne stanice. Tokom leta voda se brzo zagreje i temperatura je samo za nekoliko stepeni niža od temperature vazduha. Za vreme zimskih meseci temperatura vode je nešto viša od 0°, dok za vreme izrazito hladnih zima može da se i zaledi. Stariji Bočarci i danas pričaju da je u zimu 1956. g. Stara Tisa bila tako zamrzla da su oni prolazili preko nje zaprežnim kolima.

Zlatica

Zlatica, leva pritoka Tise, izvire u Rumuniji. Ima izuzetno široku aluvijalnu ravan koja je ispresecana mnogobrojnim starim i napuštenim koritima. Nјeno slivno područje, zapravo, pokriva stare i napuštene tokove Moriša koji se, usled neotektonskih procesa, pomerio prema severu. Sve do regulacije Moriša, za vreme visokih vodostaja, vode Moriša su prodirale u dolinu Zlatice. Među poznatijim napuštenim koritima nalaze se Budžak i Karika. Oni se, za vreme visokog vodostaja Zlatice, ispune vodom. Da se radilo o zaista većem vodotoku ranije, potvrđuje veliki most sa devet lukova nazvan „Most sa devet grla” koji premošćuje Zlaticu 2,3 km istočno od Crne Bare. Zlatica kroz našu zemlјu protiče u dužini od 33,8 km. Površina sliva je 455,6 km2 i predstavlјa izuzetno važan recipijent odvodnjavanja vode s plavnih 82.423 ha, od kojih se 26.165 ha nalazi u SCG.

Hidrografski režim Zlatice danas, nije prirodan. On je u našoj zemlјi povezan s Kikindskim kanalom. Uređenje Zlatice počelo je tokom XIX veka kada je izgrađeno kanalisano korito u dužini od 117,5 km, veći broj sekundarnih kanala, i nasipi pored korita. U prvoj polovini XX veka učvršćeni su nasipi, izgrađene ustave i crpne stanice.

Galacka

Galacka je mali banatski vodotok koji je posle više regulacija i opsežnih melioracija u njenom slivu, praktično nestao. Izvire u Rumuniji u blizini naselјa Perjamoša. U prošlosti je bila povezana sa razbijenom izvorišnom čelenkom Zlatice, odnosno Moriša.

Dužina Galacke u našoj zemlјije 68,3 km. Kao prirodni vodotok imala je površinu sliva od 843 km2. Godine 1904. gornji tok Galacke povezan je kanalom sa Zlaticom, a prokopavanjem Kikindskog kanala Galacka je izgubila obeležje prirodnog vodotoka. Danas Galacka ima meliorativnu funkciju.

Đukošinska rečica

Đukošinska rečica je još jedan od napuštenih starih meandara Moriša. Ona je najveća pritoka Zlatice. Posle poslednjih melioracija, njeno korito je u većem delu godine suvo. Nastaje u Rumuniji od nekoliko suhodolica, u blizini naselјa Veliko Jasenovo. U našu zemlјu ulazi kod Mokrina i otiče prema Iđošu, gde se uliva u Zlaticu. Danas je presečena Kikindskim kanalom.

Kopovi

U ataru Bočara obrazuju se u plitkim depresijama na lesnoj terasi i aluvijalnoj ravni. Voda u njima zadržava se od jeseni do sredine leta. Ovakvih kopova (fluvijalnih jezera) u bočarskom ataru ima više, ali su karakteristična tri: Beloprečka, Bela voda i Ester kopovo. Beloprečka se nalazi zapadno od Bočara, na 78 m nadmorske visine, širine jezera 120-150 m. Dužina jezera se kreće do 1 km. Pri maksimalnom nivou jezera dubina se kreće do pola metra. Tokom leta jezero presuši. Bela voda nalazi se zapadno od Beloprečke, u istoj liniji. Jezero je dugo 3 km, a široko do 300 m. Treće jezero Ester kopovo dugo je 2 km i široko do 100 m. Jezera se hrane podzemnim i atmosferskim padavinama. Postanak jezera je u tesnoj vezi sa pomeranjem, pre svega korita Tise, ali i sa pomeranjem korita Moriša i njihovih pritoka. Prema dosadašnjim proučavanjima utvrđeno je da se Tisa u novijoj geološkoj istoriji neprestano pomera prema zapadu.

Kikindski kanal

Kikindski kanal se nalazi u sastavu Hidrosistema Dunav-Tisa- Dunav. Kanal je prokopan u periodu od 1966. do 1970. godine. Trasa Kikindskog kanala prolazi kroz centralni deo severnog Banata, te zajedno sa Zlaticom ima ulogu glavnog recipijenta za odvodnjavanje i dovodnjavanje voda na području severnog Banata. Kanal polazi od Tise kod Padeja. U tom početnom delu, u dužini od 10 km, koristi korito Zlatice. Severozapadno od Sajana kanal napušta korito Zlatice, i dalјe je trasiran prema dolini Galacke i sledi je prema Kikindi, presecajući bočarski i miloševački kanal. Poslednjim kilometrima svog toka napušta Galacku, i spaja se sa glavnim kanalom Hidrosistema Dunav-Tisa-Dunav, 18 km istočno od Novog Sada.

Dužina Kikindskog kanala, od spoja sa Zlaticom kod Sajana, do ušća u magistralni kanal DTD, iznosi 50 km. Kikindski kanal je od izuzetnog vodoprivrednog značaja, zajedno sa Zlaticom, jer je glavni recipijent suvišnih površinskih i podzemnih voda u ovom delu Banata. Pored toga, njegove tehničke karakteristike omogućavaju plovidbu šlepova nosivosti do 1.000 tona.

Tags: ,

O gradu